Tokat’ın yüzyıllara dayanan dokumacılık geleneği bugün merkeze bağlı Günevi köyünde bez dokumacılığıyla yaşatılıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kayıtları, kentin geçmişte yalnızca yerel ihtiyaç için değil, Kırım, Rusya ve Kafkasya’ya uzanan ticaret ağı için de tekstil üreten önemli merkezlerden biri olduğunu gösteriyor.
Tarihsel dönemlerde Tokat’ta kumaşın yanı sıra kazzaziye, dikiş ipliği, düğme ve çeşitli ipekli ürünlerin üretildiği belirtiliyor. Günümüzde ise el tezgâhlarına dayalı geleneksel bez dokumacılığının Günevi köyünde sürdüğü resmî kültür kayıtlarında açıkça yer alıyor.
Tokat geçmişte nasıl bir tekstil merkeziydi?
Tokat, tarih boyunca doğu-batı ve kuzey-güney ticaret yollarının kesişimindeki konumu sayesinde güçlü bir dokumacılık ve tekstil üretim merkezi haline geldi. Resmî kültür kayıtlarında kentte farklı türde kumaşların, ipekli ürünlerin ve tekstil malzemelerinin üretildiği aktarılıyor.
Kültür Portalı’nda yer alan tarihsel bilgiye göre 18. yüzyılda Kırım’da Fransız Konsolosluğu yapan Charles de Peyssonnel, Tokat kumaşlarının Kırım, Rusya ve Kafkasya’ya büyük miktarlarda satıldığını aktarıyor. Aynı kaynakta 500 bin top kumaşlık bir ticaret hacminden söz ediliyor ancak bu tarihsel rakam araştırma sırasında ayrı bir arşiv belgesiyle yeniden doğrulanamadı.
Tokat kumaşları saraylara da gidiyor muydu?
Kültür Portalı kayıtlarına göre Valide Sultanlar başta olmak üzere saray mensuplarının giysi ihtiyacının önemli bir bölümü Tokat’taki atölyelerden karşılanıyordu. Tokat’ta üretilen tekstil ürünlerinin farklı ülke saraylarına hediye olarak gönderildiği de aynı tarihsel kayıtlarda yer alıyor.
Bu bilgi Tokat’taki dokumacılığın yalnızca köy ve kent içi kullanım için yapılan bir el sanatı olmadığını, döneminin daha geniş ticaret ve saray tüketim ağlarıyla da bağlantılı olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte saraylara yapılan siparişlerin yıllara göre miktarına ilişkin ayrıntılı kayıtlar erişilen kaynaklarda bulunmuyor.
Günevi köyünde bez dokumacılığı nasıl devam ediyor?
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, geleneksel bez dokumacılığının bugün Tokat merkeze bağlı Günevi köyünde sürdüğünü belirtiyor. Tokat Valiliğinin geçmiş yıllardaki kültür ve eğitim etkinliklerinde de Günevi köyüne ait dokuma tezgâhının uygulamalı biçimde tanıtıldığı görülüyor.
Ancak köyde bugün kaç tezgâhın aktif olduğu, kaç kişinin dokumacılıkla uğraştığı veya yıllık ne kadar üretim yapıldığı konusunda kamuya açık güncel bir istatistik bulunmuyor. Bu nedenle geleneğin sürdüğü doğrulanabiliyor ancak üretimin bugünkü ekonomik ölçeği kesin olarak ortaya konulamıyor.
Tokat’ta başka hangi dokuma gelenekleri yaşıyor?
Resmî kültür kayıtlarına göre Tokat’ın farklı köylerinde kilim, cicim ve halı dokumacılığı da sürdürülüyor. Çorap dokumacılığının ise özellikle Reşadiye’nin Tozanlı köylerinde yoğunlaştığı belirtiliyor.
Bu tablo, Tokat’taki dokuma kültürünün tek bir ürün ya da köyle sınırlı olmadığını gösteriyor. Farklı yerleşimlerde farklı teknik ve ürünler öne çıkarken, Günevi köyü bez dokumacılığının günümüzdeki temsil noktalarından biri olmayı sürdürüyor.
Bugünkü bezler tarihsel Tokat kumaşıyla aynı mı?
Günevi köyünde dokunan güncel bezlerin tarihsel Tokat kumaşlarıyla iplik, boya, desen ve teknik bakımından tamamen aynı olduğunu gösteren ayrıntılı karşılaştırmalı bir çalışma erişilen kaynaklarda bulunmuyor. Bu nedenle geçmişte saraylara ve dış pazarlara gönderilen kumaşlarla bugünkü köy üretimini bire bir aynı ürün olarak tanımlamak doğru olmaz.
Buna karşılık el tezgâhına dayalı dokuma geleneğinin Günevi köyünde devam etmesi, Tokat’ın tarihsel tekstil hafızası ile bugün yaşayan el sanatları arasında somut bir bağ kuruyor.
