Tokat’ın Zile ilçesine yaklaşık 20 kilometre uzaklıktaki Maşat Höyük, Hitit devletinin taşradaki yönetim sistemi ve günlük yaşamına ışık tutan önemli arkeolojik merkezlerden biri. Kültür Portalının kayıtlarına göre höyükte 1973’te başlayan ve 1984’e kadar süren sistemli kazılarda yaklaşık 100x100 metre boyutlarında bir Hitit sarayı, çivi yazılı tabletler, mühür baskıları, ritonlar, seramikler ve çeşitli mimari kalıntılar ortaya çıkarıldı.
Maşat Höyük nerede?
Maşat Höyük, Zile ilçesine yaklaşık 20 kilometre mesafedeki Yalınyazı yerleşiminin batısında bulunuyor. Kültür Portalının kültür envanterine göre höyük yaklaşık 450 metre uzunluğa, 225 metre genişliğe ve ova seviyesinden yaklaşık 29 metre yüksekliğe sahip.
Alanda 1945 yılında kısa süreli araştırmalar yapıldı. Prof. Dr. Tahsin Özgüç başkanlığındaki sistemli arkeolojik kazılar ise 1973’te başladı. Resmî Kültür Portalı kayıtlarında çalışmaların 1984’e kadar sürdüğü belirtiliyor.
Höyükte hangi dönemlerin izleri bulundu?
Kazılar Maşat Höyük’te tek bir döneme ait değil, birbirini izleyen farklı kültür katmanlarının bulunduğunu gösterdi. Resmî kayıtlarda Eski Tunç Çağı, Hitit dönemi ve Frig/Demir Çağı yerleşimleri tanımlanıyor.
Kaynaklarda bu dönemler MÖ 3000, MÖ 2000 ve MÖ 1000’ler gibi geniş tarih aralıklarıyla anlatılıyor. Bu rakamlar her yerleşim katmanının kesin başlangıç yılı değil, höyükteki uzun süreli iskânın genel kronolojisini gösteriyor.
Hitit sarayı ne kadar büyüktü?
Maşat Höyük’teki en dikkat çekici yapılardan biri yaklaşık 100x100 metre boyutlarındaki Hitit sarayı. Kültür Portalı yapıyı Hattuşa’daki Hitit yönetimine bağlı yerel bir yöneticinin sarayı olarak tanımlıyor.
Kültür envanterine göre sarayın bodrum katında 40 oda tespit edildi. Bu odaların bazılarında büyük erzak küpleri bulundu; arkeolojik izler yapının geçmişte yangın geçirdiğini de gösteriyor.
Kazılarda taş döşeli geniş caddeler ve sarayın ısıtılmasında kullanıldığı belirtilen pişmiş toprak bir maltız da ortaya çıkarıldı. Kültür Portalı bu ısıtma düzeninin dikkat çekici bir buluntu olduğunu belirtiyor; ancak güncel arkeoloji literatürü ayrıca incelenmeden bunun Türkiye’de tek örnek olduğu kesin biçimde söylenmemeli.
Çivi yazılı tabletler neden önemli?
Maşat Höyük kazılarında bulunan çivi yazılı Hitit tabletleri, bölgenin idari ve siyasi geçmişini anlamak açısından en değerli buluntular arasında yer alıyor. Türk Tarih Kurumu kayıtları, bu tabletlerin Sedat Alp tarafından ayrı bir çalışmada yayımlandığını doğruluyor.
Belleten’de yayımlanan akademik değerlendirmelerde Maşat Höyük tabletlerinin Yukarı Yeşilırmak bölgesinin Hitit dönemi coğrafyası ve yer adları hakkında önemli bilgiler sağladığı belirtiliyor. Yazılı belgeler, Maşat Höyük’ün yalnızca konut ve saraydan oluşan bir yerleşim olmadığını, Hitit devletinin taşradaki haberleşme ve yönetim ağı içinde yer aldığını gösteren temel kaynaklar arasında değerlendiriliyor.
Maşat Höyük’ün Hitit dönemindeki adı neydi?
Kültür Portalının envanter kaydında Maşat Höyük’ün Hitit dönemindeki adı Tapigga olarak veriliyor. Ayrıca Şapinuva ile ilgili resmî kayıtlarda, Maşat Höyük’te bulunan bir Hitit mektubunda Şapinuva’ya asker sevkiyle ilgili emirlerden söz edildiği belirtiliyor.
Bu yazışmalar, Maşat Höyük’ün Hitit idari sistemi içindeki konumunu anlamaya yardımcı oluyor. Bununla birlikte tabletlerde geçen bütün yer adlarının günümüz coğrafyasıyla kesin biçimde eşleştirildiği varsayılmamalı.
Maşat Höyük’te başka neler bulundu?
Kazılarda saray ve tabletlerin yanı sıra seramik kaplar, törensel içki kapları olarak tanımlanan ritonlar, tanrı ve tanrıça heykelleri ile mühür baskıları da ortaya çıkarıldı. Kültür Portalı bu eserlerin önemli bölümünün Tokat Müzesinde sergilendiğini belirtiyor.
Ancak hangi eserlerin 2026 itibarıyla sergide bulunduğu güncel müze envanteriyle ayrıca doğrulanmış değil. Buna rağmen Maşat Höyük’ten çıkan arkeolojik buluntular, Zile çevresinin binlerce yıllık yerleşim tarihini ve özellikle Hitit dönemindeki idari yaşamı anlamak için önemli bir kaynak olmayı sürdürüyor.
