Tokat'ın Niksar ilçesindeki tarihî Niksar Kalesi'nin içerisinde bulunan Kale Hapishanesi, altında başka bir kat olduğu yönündeki bilgiyle dikkat çekiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür envanterinde yapının alt katına ulaşılamadığı belirtiliyor. Ancak bu bölümün varlığı, ne amaçla kullanıldığı ve neden erişilemediği konusunda kesinleşmiş bir açıklama bulunmuyor.
İnşa tarihi ve yaptıranı bilinmeyen Kale Hapishanesi, Niksar Kalesi içerisinde günümüze ulaşan tarihî yapılardan biri. Bakanlığın 2013 yılında yayımladığı envanter, hapishanenin mimari özelliklerini ve geçmişte uğradığı hasarları ortaya koyuyor.
Niksar Kalesi'ndeki hapishanenin alt katında ne var?
Kale Hapishanesi'nin alt katında ne bulunduğu bilinmiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında yapının altında ikinci bir kat olduğu yönündeki bilgiye yer verilmesine rağmen bu bölüme ulaşılamadığı ifade ediliyor.
Alt katın varlığı ve kullanım amacı kesin olarak belgelenmiş değil. Bu nedenle söz konusu bölümün zindan, gizli geçit veya başka bir amaçla kullanıldığına ilişkin iddiaları doğrulayan tarihî bir kayıt bulunmuyor.
Resmî envanter, alt kata erişilememesinin nedenini de açıklamıyor. Yapının alt bölümüne yönelik yeni bir araştırma veya kazı gerçekleştirildiğine ilişkin güncel bir resmî bilgiye ulaşılamadı.
Hapishanenin asıl girişi yıkılmış
Kültür ve Turizm Bakanlığının 28 Şubat 2013 tarihli envanterine göre dikdörtgen planlı Kale Hapishanesi, moloz taş kullanılarak inşa edildi. Yapının zaman içerisinde hasar gördüğü ve onarımlar geçirdiği belirtiliyor.
Envanterin hazırlandığı dönemde güney cephesindeki asıl girişin yıkıldığı ve molozlarla dolduğu kaydedildi. O tarihte yapıya doğu cephesindeki bir açıklıktan erişilebildiği aktarılsa da bu açıklığın güncel durumu ve güvenli giriş imkânı doğrulanmış değil.
Hapishanenin iç bölümünde doğu ve batı duvarları boyunca karşılıklı olarak altışar yuvarlak kemerli niş bulunuyor. Güneydoğu köşesi ile doğu cephesinde ise duvarları destekleyen payandalar yer alıyor.
Kale Hapishanesi ne zaman yapıldı?
Niksar Kale Hapishanesi'nin kesin inşa tarihi ve kim tarafından yaptırıldığı bilinmiyor. Bakanlığın kültür envanterinde yapının tarihini belirlemeye yardımcı olacak kitabe veya vakfiye kaydının bulunmadığı belirtiliyor.
Hapishanenin yer aldığı Niksar Kalesi ise çok daha eski bir tarihî geçmişe sahip. Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımına göre kalenin geçmişi Pontus Krallığı dönemine kadar uzanıyor. Savunma düzeni Roma döneminde gelişen kale içerisinde hamam, mescit, medrese, kilise ve hapishane kalıntıları bulunuyor.
Kale Hapishanesi, 19 Ekim 1979 tarihli A-1977 sayılı kararla koruma altına alınan tarihî yapılar arasında yer alıyor. Tarihi Kentler Birliğinin 2009 yılına ait yayınında da Niksar Kalesi içerisindeki tescilli eserlerden biri olarak gösteriliyor.
Tarihî hapishane ziyarete açık mı?
Kültür ve Turizm Bakanlığının envanterinde Kale Hapishanesi'nin kullanılmadığı belirtiliyor. Bununla birlikte Ekim 2026 itibarıyla ziyaretçilere açık olup olmadığı ve güvenli erişim koşulları hakkında doğrulanmış güncel bir resmî açıklama bulunmuyor.
Yapının girişlerinin son durumu ve alt katına yönelik herhangi bir inceleme yapılıp yapılmadığı da kesinleşmiş değil. Bu nedenle tarihî hapishanenin içerisine girilebildiği veya alt bölümünün ziyaret edilebildiği yönünde doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.