Niksar'da aynı çatı altında cami, köy odası ve ambar: 300 yıllık dayanışma mirası

Tokat'ın Niksar ilçesindeki Gültepe (Alçakbel) Köyü Camii, ahşap mimarisinin yanı sıra köy odası ve ihtiyaç sahipleri için kullanılan tahıl ambarlarıyla geçmişin dayanışma kültürünü yansıtıyor. 1692-1693 tarihli kayıtlarda izine rastlanan yapının minaresinin ise 2008'de yıkıldığı aktarılıyor.

Yayınlanma
Niksar'da aynı çatı altında cami, köy odası ve ambar: 300 yıllık dayanışma mirası

Tokat'ın Niksar ilçesindeki Gültepe (Alçakbel) Köyü Camii, ibadet alanını, köy odasını ve iki tahıl ambarını aynı yapı içinde buluşturan tarihî mimarisiyle öne çıkıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının envanterinde yer alan caminin geçmişi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi tarafından yayımlanan akademik araştırmaya göre en az 1692-1693 yıllarına uzanıyor. Ahşap yapının en ilginç özelliklerinden biri ise geçmişte ihtiyaç sahiplerinin yararlanabildiği tahıl ambarlarını barındırması.

Sanat tarihçisi Emel Şener Boy'un 2020 yılında yayımlanan araştırması, caminin yalnızca ibadet edilen bir mekân olmadığını ortaya koyuyor. Köy sakinlerinin bir araya geldiği oda ve ürünlerin saklandığı ambarlar, yapının kırsal yaşam içindeki farklı işlevlerini gösteriyor.

Bir binada üç farklı yaşam alanı

Geleneksel ahşap çantı tekniğiyle inşa edilen Gültepe Köyü Camii, eğimli araziye yerleştirilmiş. Kültür ve Turizm Bakanlığının 2013 tarihli envanterinde kare planlı ve iki katlı olarak tanımlanan yapı, akademik incelemeye göre güney cephesinden üç, kuzey cephesinden iki katlı görünüyor.

Yapının zemin katında köy odası ve odunluk, üst bölümünde ibadet alanı ile mahfil bulunuyor. İbadet mekânının kuzeyindeki sundurmada ise iki ahşap tahıl ambarı yer alıyor.

Bu düzenleme, aynı çatının altında hem dinî hem de toplumsal ihtiyaçlara yer ayrıldığını gösteriyor. Köy odası insanların buluşmasına, tahıl ambarları ise ürünlerin saklanmasına hizmet etmiş.

Hasatta bırakılan tahıllar kışın ihtiyaç sahiplerine ulaşıyordu

Caminin tahıl ambarlarına ilişkin en önemli bilgilerden biri, 2020 yılında gerçekleştirilen saha görüşmelerinde kaydedildi. Araştırmada görüşlerine yer verilen dönemin köy muhtarı İbrahim Metin, geçmişte hanelerin hasat sonrasında ambarlara birer veya ikişer şinik tahıl bıraktığını anlattı.

Bu anlatıma göre kış aylarında tahılı tükenen aileler, ambarlardan ihtiyaçları kadar ürün alabiliyordu. Böylece cami çevresinde oluşan dayanışma, yalnızca ibadet ve köy toplantılarıyla sınırlı kalmıyordu.

Bu uygulama, köyün geçmişine ilişkin sözlü tarih bilgisi niteliğinde. Tahıl paylaşımı geleneğinin günümüzde devam ettiğine ilişkin doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor.

Niksar'daki ahşap cami kaç yıllık?

Gültepe Köyü Camii'nin ilk inşa tarihi kesin olarak bilinmiyor. Ancak Emel Şener Boy'un Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivindeki belgelere dayanan araştırmasında 1692-1693 tarihli imam tayini ve 1704 tarihli minber yenileme kayıtları tespit edildi.

Niksar Altın Ceviz Festivali'nde kadınların el emeği ürünleri ziyaretçilerle buluştuİçeriği görüntüle →

Bu belgeler, köydeki ibadet yapısının 1693 yılından önce de varlığına işaret ediyor. Araştırmada ayrıca 9 Kasım 1895 tarihli bir vakfiye belirlenmiş.

Akademik değerlendirmeye göre bugünkü yapının 1895 yılı civarında yeniden inşa edilmiş olması mümkün. Ancak bu tarih kesin inşa yılı olarak kabul edilmiyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının eski envanterinde yapının banisi ve inşa tarihi bilinmiyor olarak gösterilirken akademik çalışma, arşiv belgeleri sayesinde caminin geçmişine ilişkin daha ayrıntılı bilgiler sunuyor.

Minareye caminin içinden çıkılıyordu

Alçakbel Köyü Camii'nin farklı mimari özelliklerinden biri de kuzey cephesindeki ahşap minaresiydi. Bakanlığın 2013 tarihli envanterinde minareye caminin içinden ulaşıldığı belirtiliyor.

Ancak bu özellik günümüzde kullanılabilir bir minarenin bulunduğu anlamına gelmiyor. 2020 tarihli akademik araştırmada, ahşap minare gövdesinin 2008 yılında şiddetli bir fırtınada yıkıldığı köy sakinlerinden aktarılan bilgiler arasında yer alıyor.

Yapının üst örtüsünü kiremit kaplı ahşap çatı oluşturuyor. İncelemede temel kirişleri ve kolonlarda çam, üst bölümlerde ise meşe kullanıldığı belirtiliyor. Ahşap mihrap, minber ve mahfil korkulukları da mimari bütünlüğün parçaları arasında bulunuyor.

Tarihî cami koruma altında mı?

Gültepe (Alçakbel) Köyü Camii hakkında 14 Kasım 1980 tarihli ve A-2462 sayılı tescil kararı bulunuyor. Bu bilgi Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür envanterinde kayıtlı.

Bununla birlikte tescilli olması, yapının güncel fiziksel durumunun iyi olduğu anlamına gelmiyor. 2020 yılında yayımlanan akademik çalışmada ibadet alanının kullanılmadığı ve yapının ciddi ölçüde yıprandığı belirtilmişti.

Mart 2025'teki yerel yayınlarda da caminin bakımsızlığına, yıkılmış minaresine ve iç mekândaki tahribata ilişkin bilgiler gündeme geldi.

Kasım 2026 itibarıyla camide yeni bir restorasyon gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, ziyaretçilere açık olup olmadığı ve yapısal güvenlik durumu hakkında doğrulanmış güncel bir resmî açıklama bulunmuyor.

Ahşap mimariden daha fazlasını anlatan bir köy mirası

Niksar'daki bu tarihî yapıyı farklı kılan yalnızca ahşap çantı tekniği veya kat düzeni değil. Cami, köy odası ve tahıl ambarlarının aynı çatı altında bulunması, geçmişte kırsal toplumun ortak mekânları nasıl kullandığını da ortaya koyuyor.

1692-1693 tarihli arşiv kayıtlarından 1895 tarihli vakfiyeye, 1980 yılındaki tescil kararından 2020'de belgelenen köy anlatılarına kadar uzanan bilgiler, Gültepe Köyü Camii'nin tarihsel önemini somutlaştırıyor.

Yapının korunmasına ilişkin sonraki adımlar ve güncel durumu ise yetkili kurumların resmî incelemeleriyle netleşebilecek.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.