Tokat mutfağının geleneksel lezzetlerinden Tokat Bez Sucuk, hayvan bağırsağı yerine pamuklu kumaştan hazırlanan kılıflarda üretilmesiyle dikkat çekiyor. Et ve baharat karışımı bezin içine dolduruluyor, ardından askıda olgunlaştırılıp merdaneyle yassılaştırılıyor. Yaklaşık 10-12 gün süren bu işlem, sucuğun kendine özgü biçimini kazanmasını sağlıyor.
Türk Patent ve Marka Kurumunun kayıtlarına göre geçmişi 1900'lü yılların başına uzanan Tokat Bez Sucuk, 3 Ocak 2022 tarihinde 990 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı. Tokat Ticaret ve Sanayi Odasının yaptığı başvurunun tarihi ise 27 Haziran 2018.
Tokat Bez Sucuk neden pamuklu beze dolduruluyor?
Tokat Bez Sucuğun ayırt edici özelliği, et karışımının yüzde 100 pamuk ipliğinden dokunmuş, boyasız beyaz mermerşahi kumaşa doldurulması. Bez kılıf, ürünün kurutulması, olgunlaştırılması ve biçimlendirilmesinde kullanılıyor.
Bu üretim yöntemi, Tokat Bez Sucuğu geleneksel bağırsak kılıflı sucuklardan ayırıyor. Ancak geçmişte neden özellikle bez kullanılmaya başlandığına ilişkin kesin bir tarihsel açıklama bulunmuyor.
Et karışımına hangi baharatlar ekleniyor?
Coğrafi işaret tescil belgesinde 100 kilogramlık et ve yağ karışımı için 75-80 kilogram dana eti ile 20-25 kilogram yağ esas alınıyor.
Karışıma tuz, sarımsak, acı ve tatlı kırmızıbiber, karabiber, kimyon ve yenibahar ekleniyor. Üretimde tarçın ve karanfil de isteğe bağlı kullanılabiliyor.
Hazırlanan harç, pamuklu kumaştan dikilmiş kılıflara doldurulduktan sonra olgunlaştırma aşamasına geçiliyor.
10-12 günlük olgunlaşma sürecinde ne yapılıyor?
Bez kılıflara doldurulan sucuklar, sıcaklık ve nemi kontrol edilen ortamlarda yaklaşık 10-12 gün doğal fermantasyona bırakılıyor.
Bu süreçte sucuklar iki veya üç kez merdaneden geçiriliyor. Böylece içeride oluşabilecek hava boşluklarının giderilmesi ve ürünün karakteristik yassı görünümünün oluşturulması amaçlanıyor.
Tescil belgesinde olgunlaşan sucukların 200-250 gram ağırlığında olduğu, renklerinin kiremit tonlarından koyu kahverengiye kadar değişebildiği belirtiliyor. Hazırlanan ürünler daha sonra vakumlu ambalajlara alınıyor.
Tokat Bez Sucuk nerede üretiliyor, coğrafi işareti ne anlama geliyor?
Tokat Bez Sucuğun coğrafi işaretle tanımlanan üretim sınırı Tokat ili. Tescil şartlarına göre ürünün bütün üretim aşamalarının bu sınırlar içerisinde gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Üretim yöntemine uygunluğun denetlenmesi için Tokat Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda, üniversite ve İl Tarım ve Orman Müdürlüğü temsilcilerinin de yer aldığı bir denetim düzeni tanımlanmış durumda.
Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının 2025 tarihli coğrafi işaretli ürünler kataloğunda da pamuklu mermerşahi kumaş ve merdaneyle biçimlendirme yöntemi, bu geleneksel lezzetin belirleyici özellikleri arasında gösteriliyor.