Tokat mutfağının geleneksel lezzetlerinden Tokat Çöreği, hamurunda kullanılan nohut mayası ve gürgen ya da pelit odunuyla ısıtılan fırınlarda pişirilmesiyle diğer hamur işlerinden ayrılıyor. Türk Patent ve Marka Kurumunun 17 Eylül 2021 tarihinde coğrafi işaretle tescillediği çöreğin üretiminde, yalnızca malzemeler değil mayalanma süresi ve pişirme yöntemi de belirleyici rol oynuyor.
Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinin başvurusuyla 895 numaralı mahreç işaretini alan ürünün temel malzemelerini özel amaçlı buğday unu, nohut mayası ve su oluşturuyor. Resmî sicil belgesi, geleneksel çöreğin nasıl hazırlanması gerektiğini ayrıntılarıyla tanımlıyor.
Tokat Çöreği'nin nohut mayası nasıl hazırlanıyor?
Tokat Çöreği'nin ayırt edici özelliklerinden biri, hamurun hazırlanmasında kullanılan nohut mayası. Coğrafi işaret sicil belgesine göre maya hazırlığı, irice kırılmış 80-100 gram nohut ve 4-6 gram tuzun kaynatılmış suyla bir araya getirilmesiyle başlıyor.
Hazırlanan karışım 37-40 derece sıcaklıkta 16-18 saat fermantasyona bırakılıyor. Ardından süzülen maya, doğrudan çörek hamurunda veya ön hamur hazırlanmasında kullanılabiliyor.
Türk Patent ve Marka Kurumunun tescil belgesinde, nohut mayasının hamurun daha yumuşak ve kolay işlenebilir olmasına katkı sağladığı belirtiliyor. Bu yöntemin, yaş mayayla hazırlanan çöreklere kıyasla daha zengin bir tat ve aroma oluşturduğu da ürünün ayırt edici özellikleri arasında gösteriliyor.
Hamur 4 saate kadar mayalanıyor
Nohut mayası hazırlandıktan sonra çöreğin ana hamuru hazırlanıyor. Resmî üretim yöntemine göre hamur, 25-30 derece sıcaklıkta 3-4 saat mayalanmaya bırakılıyor.
Mayalanma tamamlandıktan sonra hamura şekil veriliyor. Çöreklerin üzerine daire, ay, yıldız, kalp veya çiçek gibi desenler uygulanabiliyor. Böylece geleneksel üretim yöntemi, çöreğin görünümünde de kendisini gösteriyor.
Odun ateşinde kaç dakikada pişiyor?
Tokat Çöreği'nin pişirilmesinde gürgen ve/veya pelit odunuyla ısıtılan, tabanı ateş tuğlasından oluşan fırınlar kullanılıyor. Tescilli üretim yöntemine göre çörekler 180-200 derece sıcaklıkta, gramajlarına bağlı olarak toplam 7-17 dakika pişiriliyor.
Odun ateşiyle gerçekleştirilen bu pişirme yöntemi, Tokat Çöreği'nin coğrafi işaret sicilinde tanımlanan özellikleri arasında bulunuyor.
Tokat Çöreği'nin hangi çeşitleri bulunuyor?
Geleneksel çörek yalnızca sade olarak üretilmiyor. Türk Patent ve Marka Kurumunun kayıtlarında sade, cevizli, üzümlü-cevizli, şekerli-cevizli ve ballı-cevizli çeşitlere de yer veriliyor.
Ceviz içeren çeşitlerin üretiminde coğrafi işaretli Niksar Cevizi kullanılması tescil şartları arasında bulunuyor. Ayrıca Tokat Çöreği'nin bütün üretim aşamalarının Tokat ilinde gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Tokat Çöreği ne zaman coğrafi işaret aldı?
Tokat Çöreği için Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği tarafından 4 Mayıs 2021 tarihinde coğrafi işaret başvurusu yapıldı. Türk Patent ve Marka Kurumu, ürünü 17 Eylül 2021 tarihinde 895 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak kaydetti.
Tescil kapsamında üretim şartlarının kontrol edilmesi için Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinin koordinasyonunda, ilgili kurumların uzmanlarından oluşan en az üç kişilik bir denetim heyeti öngörülüyor. Denetimlerin yılda en az bir kez ve gerekli görülen durumlarda ayrıca yapılması gerekiyor.
Resmî sicilde yer alan bu ölçütler, Tokat Çöreği'nin geleneksel üretim özelliklerini ve coğrafi işaret kapsamında korunması gereken yöntemleri tanımlıyor.