Tokat'ın Erbaa ilçesinde Mustafa ve Sefa Özkan kardeşlerin ailelerinden devraldıkları demircilik geleneği, çırak yetiştirme sorunu nedeniyle geleceği belirsizleşen zanaatlara örnek oluşturuyor. Mart 2025'te kamuoyuna yansıyan yaşam öykülerinde kardeşlerin, Cumhuriyet Mahallesi'ndeki Demirciler Sokağı'nda geleneksel yöntemlerle kazma, keser ve balta gibi aletler ürettikleri anlatılıyor. Üç kuşaktır aile içinde sürdürülen mesleğin en büyük sorunlarından biri ise yeni ustaların yetişmemesi.
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün el sanatları envanteri de demirciliği kentte varlığını sürdüren geleneksel zanaatlar arasında gösteriyor. Erbaa'daki Özkan kardeşlerin hikâyesi, bu kültürel mirasın yalnızca kullanılan aletlerden değil, kuşaktan kuşağa aktarılan üretim bilgisinden oluştuğunu hatırlatıyor.
Üç kuşaklık meslek nasıl devam etti?
Mustafa ve Sefa Özkan kardeşler, demirciliği aile büyüklerinden öğrendi. 15 Mart 2025 tarihli haber kayıtlarında Mustafa Özkan'ın mesleğe yaklaşık 30 yıl önce başladığını ve ustalığı dayılarından öğrendiğini anlattığı aktarılıyor.
Ailenin üç kuşaktır sürdürdüğü iş, demirin ateşte ısıtılarak el işçiliğiyle şekillendirilmesine dayanıyor. Kardeşlerin atölyesi, önceki haber kayıtlarına göre Erbaa'nın Cumhuriyet Mahallesi Gazi Bulvarı üzerindeki Demirciler Sokağı'nda bulunuyordu.
O dönemde Mustafa Özkan 40, Sefa Özkan ise 36 yaşında olarak tanıtılmıştı. Bu bilgiler Mart 2025 tarihli anlatıya ait olup kardeşlerin güncel yaşları ve çalışma durumları ayrıca doğrulanmış değil.
Kazma, keser ve baltalar ateşte şekilleniyor
Geleneksel demircilikte üretim, metalin yüksek sıcaklıkta işlenebilir hale getirilmesi ve ardından istenen biçimin el aletleriyle verilmesi üzerine kurulu.
Özkan kardeşlerin geçmişteki çalışmalarında kazma, keser ve balta gibi tarımda ve günlük işlerde kullanılan aletlerin üretimi öne çıkıyor.
Bu yöntemde ustanın deneyimi, yalnızca ürünün görünümünü değil, yapılacak işe uygun biçimde hazırlanmasını da etkiliyor. Fabrikasyon ürünlerin yaygınlaşmasına rağmen geleneksel el işçiliğinin belirli ihtiyaçlar için varlığını sürdürebilmesi de bu bilgi birikimiyle ilişkili.
Demircilikte neden çırak bulunamıyor?
Özkan kardeşlerin Mart 2025'te aktarılan en önemli sorunlarından biri, mesleği öğretebilecekleri yeni çıraklar bulmakta zorlanmalarıydı.
Özellikle fabrikasyon üretimin yaygınlaşmasıyla birlikte geleneksel yöntemleri öğrenmek isteyen yeni ustaların yetişmesi, mesleğin geleceği açısından ayrı bir önem kazanıyor.
El işçiliğine dayalı üretimde deneyimin aktarılması, yalnızca kullanılan aletleri tanımakla sınırlı değil. Demirin işlenme biçimi ve üretim aşamalarındaki ustalık da uygulamayla öğrenilen birikimin parçasını oluşturuyor.
Bununla birlikte Erbaa'da bugün kaç demirci atölyesinin faaliyet gösterdiği veya kaç çırak yetiştirildiği konusunda doğrulanmış güncel bir sayı bulunmuyor.
Tokat'ın geleneksel el sanatları arasında yer alıyor
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün resmî envanterinde demircilik, ilin merkezinde, ilçelerinde ve köylerinde yaşatılan geleneksel el sanatları arasında bulunuyor.
Bu kayıt, zanaatın Tokat'ın kültürel geçmişindeki yerini ortaya koyarken Mustafa ve Sefa Özkan kardeşlerin yıllar önce gündeme gelen hikâyesine de bölgesel bir bağlam kazandırıyor.
Özkan kardeşlerin 2026 yılı Ekim ayı itibarıyla aynı atölyede çalışmaya devam edip etmediği veya yeni çırak yetiştirip yetiştirmediği henüz doğrulanmış değil. Ancak geçmişte aktarılan deneyimleri, geleneksel demirciliğin sürdürülebilmesinde aileden öğrenilen ustalık bilgisinin ve yeni kuşaklara aktarımın önemini gösteriyor.