Tokat’ın geleneksel el sanatlarından Tokat İğne Oyası için yapılan coğrafi işaret başvurusu, Türk Patent ve Marka Kurumunun 16 Temmuz 2026 tarihli bülteninde yayımlandı. Başvuru henüz kesin tescil anlamına gelmiyor; 1 Ekim 2026 itibarıyla süreç devam ederken resmî başvuru metni, Tokat iğne oyasının üretim tekniğini, motiflerini ve geçmişte taşıdığı sosyal anlamları ayrıntılı biçimde kayıt altına alıyor.
Tokat İğne Oyası için başvuru ne zaman yapıldı?
TÜRKPATENT kayıtlarına göre Tokat İğne Oyası için başvuru 28 Mart 2024’te Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğü tarafından yapıldı. C2024/000125 numaralı başvuruda ürün için mahreç işareti talep edildi ve coğrafi sınır Tokat ili olarak belirtildi.
Başvuru, 16 Temmuz 2026’da yayımlanan 225 Sayılı Resmî Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde kamuoyuna ilan edildi. Bültene göre yayımlanan başvurular için üç aylık itiraz süresi bulunuyor. Bu nedenle Tokat İğne Oyası için “tescil edildi” ifadesi yerine coğrafi işaret sürecinin devam ettiğinin belirtilmesi gerekiyor.
Tokat İğne Oyası nasıl yapılıyor?
Resmî başvuru metninde Tokat İğne Oyası, pamuklu tülbent üzerine ibrişim ipek ip kullanılarak iğneyle yapılan bir örgü türü olarak tanımlanıyor. Üretimin temelini tülbent kenarına oluşturulan ve “zürafa” adı verilen ilmek sırası meydana getiriyor.
Bu temel sıranın üzerine sık düğümler kullanılarak iki veya üç boyutlu motifler işleniyor. İğne oyasının bu yapısı, kumaş kenarında yalnızca düz bir süsleme değil, belirgin biçimlere sahip küçük motiflerin oluşturulmasına imkân veriyor.
Motiflerde doğadan gelen izler var
Coğrafi işaret başvurusunda Tokat iğne oyalarında doğadan esinlenen çok sayıda motif bulunduğu belirtiliyor. Çilek, nar çiçeği, erik çiçeği, patlıcan, biber, domates, maydanoz ve marul bunlar arasında sıralanıyor.
Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün 2024 ve 2025 tarihli çalışmalarında da Böğürtlen Çiçeği, Küpe Çiçeği ve Marul Oyası gibi örneklerin geleneksel tekniklerle yeniden üretildiği görülüyor. Bu çalışmalar, iğne oyasının yalnızca geçmişe ait bir el sanatı olmadığını, günümüzde de atölyelerde uygulanmaya devam ettiğini gösteriyor.
Bazı oyalar duyguları ve yaşam olaylarını anlatıyordu
Başvuru metninin en dikkat çekici bölümlerinden biri, iğne oyalarının geçmişte yalnızca süs amacıyla kullanılmadığına ilişkin bilgiler. Belgede bazı motiflerin kadınların duygularını, ailevi durumlarını ve sosyal yaşamlarını ifade eden bir iletişim biçimi olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
Örneğin başvuru metninde “Çiğdem Oyası” gebeliğin duyurulmasıyla, “Erik Çiçeği Oyası” evlilikte mutlulukla, “Kızılcık Oyası” ise eşini kaybetmiş kadınlarla ilişkilendiriliyor. Bu anlamların Tokat’ın bütün ilçelerinde ve bütün dönemlerde aynı biçimde kullanıldığını gösteren kapsamlı bir çalışma bu araştırmada ayrıca doğrulanmadığından, söz konusu bilgiler resmî başvuru metnindeki kültürel anlatım çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Söz, nişan ve düğünlerde de kullanılıyor
TÜRKPATENT başvurusunda Tokat İğne Oyası’nın söz, nişan ve düğün gibi geleneksel törenlerde kullanıldığı aktarılıyor. Özellikle pembe renkli, iğne oyalı bir yazmanın şerbet takımının bulunduğu tepsinin üzerine örtülerek erkek tarafına gönderildiği belirtiliyor.
Başvuru metni ayrıca Tokat’ta iğne oyasıyla süslü yemenilere ilişkin kayıtların 18. yüzyıl Osmanlı Şer’iyye Sicillerinde bulunduğunu ifade ediyor. Bu araştırmada söz konusu arşiv belgelerinin özgün nüshaları ayrıca incelenmediği için tarihsel geçmiş açısından 18. yüzyıl, doğrudan coğrafi işaret başvurusunda verilen kayıtlı referans olarak öne çıkıyor.
Tescil süreci henüz tamamlanmadı
Tokat İğne Oyası’nın 16 Temmuz 2026’da bültende yayımlanması, coğrafi işaret sürecinde önemli bir aşama olsa da kesin tescil anlamına gelmiyor. 1 Ekim 2026 itibarıyla yapılan araştırmada daha sonraki bir tescil ilanına rastlanmadı.
Bu nedenle Tokat İğne Oyası bugün için coğrafi işaret başvurusu yayımlanmış geleneksel bir el sanatı konumunda. Süreç tamamlandığında ürünün tescil durumu Türk Patent ve Marka Kurumunun yeni karar ve ilanlarıyla kesinleşecek.
