Tokat Kalesi’nin altında yer alan 362 basamaklı kapalı geçidin tam olarak nereye ulaştığı konusunda resmî kaynaklarda farklı bilgiler bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı merdivenin kalenin dibine indiğini belirtirken, kültür envanterinde Evliya Çelebi’ye atıfla 362 taş basamaklı bir su yolunun nehre kadar uzandığı aktarılıyor. Tokat Valiliğinin 2015 tarihli açıklamalarında ise geçidin Pervane Hamamı’na kadar devam ettiği ifade edilmişti.
Bu nedenle 362 basamağın günümüzde fiziksel olarak hangi noktaya ulaştığını kesin biçimde söylemek mümkün değil. Araştırmada güzergâhın tamamını ölçüp belgeleyen güncel bir arkeolojik rapora ulaşılamadı.
362 basamaklı geçit gerçekten nereye iniyor?
Kesin cevap henüz net değil; resmî kayıtlar üç farklı tanımlama içeriyor. Kültür Portalının Tokat Kalesi gezi kaydında 362 basamaklı merdivenin kalenin dibine indiği ve kapalı olduğu belirtiliyor.
Kültür envanteri kaydında ise Evliya Çelebi’ye atıfla “Ceylan Yolu” adı verilen ve 362 taş basamakla nehre kadar uzanan bir su yolundan söz ediliyor. Tokat Valiliğinin 2015 tarihli açıklamalarında ise aynı geçidin şehir merkezindeki Pervane Hamamı’na kadar uzandığı bilgisi yer alıyor.
Ceylan Yolu ne kadar uzun?
Tokat Valiliğinin 2015 yılı açıklamalarında geçidin yaklaşık 350 metre uzunluğunda olduğu aktarılmıştı. Ancak bu rakam, o dönemde yürütülen kazı ve temizlik çalışmaları bağlamında verilmişti.
Geçidin tamamının açıldığı ve 350 metrelik güzergâhın baştan sona arkeolojik olarak doğrulandığı güncel bir sonuç raporu araştırmada bulunmadı. Bu nedenle uzunluk bilgisi tarihsel çalışma kaydı olarak değerlendirilmelidir.
2015’te geçitte ne kadar ilerlenmişti?
Tokat Valiliği, 20 Ekim 2015 tarihli açıklamasında gizli geçitte yaklaşık 60 metre derinliğe inildiğini bildirdi. Çalışmalarda çıkarılan toprak ve kaya parçalarının raylı vagon sistemiyle tahliye edildiği belirtildi.
Aynı döneme ait başka Valilik açıklamalarında geçidin içindeki toprak ve kaya dolgusunun temizlenerek yapının ortaya çıkarılmasının hedeflendiği aktarılmıştı. Buna karşılık kazının daha sonraki aşamalarda hangi noktaya ulaştığı veya tamamlanıp tamamlanmadığına ilişkin güncel resmî sonuç bilgisi bulunmuyor.
Geçit bugün ziyarete açık mı?
Kültür Portalı, 362 basamaklı merdivenin kapalı olduğunu belirtiyor. Kültür envanteri kaydında da tünelin toprakla dolmuş durumda olduğu ifade ediliyor.
Araştırmada 2026 itibarıyla geçidin tamamen temizlendiğine, ziyarete açıldığına veya ziyaretçi girişine izin verildiğine ilişkin yeni bir resmî duyuruya ulaşılamadı.
Geçidin amacı neydi?
Kaynaklarda geçidin işlevi konusunda da tek bir tanım bulunmuyor. Kültür envanterinde Ceylan Yolu bir su yolu olarak aktarılırken farklı kayıtlarda yapı gizli geçit veya basamaklı tünel olarak tanımlanıyor.
Bu nedenle yapının yalnızca su temini, savunma veya kaçış amacıyla kullanıldığını kesin biçimde söylemek için yeterli güncel arkeolojik veri bulunmuyor. Birden fazla işleve sahip olmuş olabileceği ihtimali de kaynaklarda kesinleştirilmiş değil.
Tokat Kalesi hangi dönemlerden geçti?
Tokat Kalesi, Roma döneminden başlayarak Bizans, Danişmendli, Selçuklu, İlhanlı, Eretna, Kadı Burhanettin ve Osmanlı dönemlerini görmüş tarihî yapılardan biri. Kültür Portalındaki kayda göre kale Roma döneminde yol güvenliği amacıyla kullanıldı ve 1074’te Danişmend Melik Gazi tarafından fethedildi.
Kültür envanteri ayrıca kalenin kuzeydoğu bölümünde kayaya oyulmuş basamaklı bir tünel, iç kalede farklı yapı kalıntıları ve su sarnıçları bulunduğunu belirtiyor. 362 basamaklı geçidin kesin güzergâhı ise güncel arkeolojik çalışma yayımlanana kadar belirsizliğini koruyor.
