Tokat Kasketi, Tokat’ın kaybolmaya yüz tutmuş geleneksel el sanatları arasında gösterilen özel dikim bir şapka geleneği. Tokat Valiliğinin 15 Mayıs 2015 tarihli arşiv kaydında Mustafa Adak, “Tokat kasketi” veya “Tokat şapkası” olarak anılan başlıkları üreten son nesil ustalardan biri olarak tanıtılıyor. Adak, mesleğin giderek yok olmaya doğru gittiğini ve elinden geldiğince bu sanatı yaşatmaya çalıştığını ifade etmişti.
Tokat Valiliği de geleneksel el sanatlarını şehir kimliğinin önemli parçalarından biri olarak değerlendiriyor. Ancak Mustafa Adak’ın 2026 itibarıyla hâlen aktif üretim yapıp yapmadığı, kentte kaç ustanın bu mesleği sürdürdüğü ve güncel üretim miktarı konusunda doğrulanmış yeni resmî veri bulunmuyor.
Tokat Kasketi’ni diğer şapkalardan ayıran ne?
Mustafa Adak’ın daha sonraki söyleşilerinde Tokat’a özgü kasket modelinin köşesiz ve beş parçalı yapısıyla ayrıldığı belirtiliyor. Modelin “muhtar şapkası” adıyla da anıldığı aktarılıyor.
Tokat Valiliğinin resmî kaydı kasketin özel dikim bir zanaat olduğunu doğrularken, beş parçalı ve köşesiz yapı gibi teknik ayrıntılar daha sonraki söyleşi kaynaklarında yer alıyor. Bu nedenle söz konusu özellikler geleneksel ustanın aktardığı bilgiler olarak değerlendirilmelidir.
Tokat Kasketi nasıl yapılıyor?
Tokat Valiliğinin 2015 tarihli kaydında kasketin üretim aşamaları adım adım açıklanmıyor. Kalıp çıkarma, kumaşı kesme, dikme, ütüleme ve son biçimi verme gibi işlemlerin ayrıntılı teknik sıralaması resmî kaynakta bulunmuyor.
Mustafa Adak’la yapılan ikincil söyleşilerde ise üretimde yün ve pamuklu kumaşların, kışlık modellerde kaşe kumaşın, ayrıca tela ve ipliğin kullanıldığı belirtiliyor. Şapkanın genel yapısının farklı parçaların bir araya getirilmesiyle oluştuğu, Tokat’a özgü modelin ise beş parçalı biçimiyle öne çıktığı aktarılıyor.
Mustafa Adak bu mesleği ne zamandır yapıyor?
Adak’ın daha sonraki söyleşilerinde 1989 yılından itibaren şapkacılık yaptığı ve 2009 yılında kendi dükkânını açtığı bilgisi yer alıyor. Bu tarihler Tokat Valiliğinin 2015 tarihli sayfasında bulunmuyor, ikincil söyleşi kaynaklarına dayanıyor.
Valiliğin resmî kaydında ise Adak’ın Tokat Kasketi üretimini sürdüren ustalardan biri olduğu ve dönemin Tokat Valisi Cevdet Can’a özel dikim bir kasket hediye ettiği bilgisi yer alıyor.
Tokat Kasketi neden kaybolma riski taşıyor?
Mustafa Adak, mesleğe ilginin azaldığını ve çırak yetişmediğini belirterek zanaatın devamlılığı konusunda kaygısını dile getirmişti. Tokat Valiliği de geleneksel el sanatlarının yaşatılması ve geliştirilmesinin kültürel miras açısından önem taşıdığını vurgulamıştı.
Bu nedenle Tokat Kasketi yalnızca bir giyim ürünü değil, usta-çırak ilişkisiyle sürdürülen geleneksel bir el sanatı olarak değerlendiriliyor. Seri üretim şapkalardan farklı olarak özel dikime ve doğrudan usta emeğine dayanması, zanaatın temel özelliklerinden biri.
Tokat Kasketi bugün hâlâ üretiliyor mu?
2026 itibarıyla Tokat Kasketi’nin kaç usta tarafından üretildiğine ilişkin güncel ve doğrulanmış resmî veri bulunmuyor. Mustafa Adak’ın hâlen aktif olarak üretim yapıp yapmadığı da araştırma sırasında güncel bir resmî kaynakla doğrulanamadı.
Tokat Kasketi’nin coğrafi işaret tesciline sahip olduğuna ilişkin de doğrulanmış resmî kayıt bulunmadığından ürün tescilli bir yöresel değer gibi sunulmamalı. Erişilebilen kaynakların ortaya koyduğu kesin tablo, Tokat Kasketi’nin kentin geleneksel el sanatları arasında yer aldığı ve bu zanaatın geçmiş yıllarda kaybolma riski taşıyan mesleklerden biri olarak tanımlandığı yönünde.
