Tokatlı yazma ustası Yasemin Erten, 1994 yılında başladığı geleneksel tahta baskı sanatını bugün de kendi oyduğu ahşap kalıplar ve farklı motiflerle sürdüren isimlerden biri. 31 Aralık 2024’te yayımlanan akademik araştırmaya göre Erten, yazmacılık eğitimine Tokat Kız Meslek Lisesi Akşam Sanat Okulu’nda başladı ve 1997-1998 döneminden itibaren bu işi meslek olarak yapmaya yöneldi.
Yazmacılıkla 1994 yılında tanıştı
1970 Tokat doğumlu Yasemin Erten’in yazmacılıkla tanışması 1994 yılına uzanıyor. Akademik çalışmada Erten’in Tokat Kız Meslek Lisesi Akşam Sanat Okulu’nda usta öğreticiler Naci Öncüer ve Ayla Ünlü’den eğitim aldığı belirtiliyor.
Erten, ilk yıllarda üretimini evinde sürdürdü. Araştırmaya göre 2010 yılında Tokat’taki Taşhan’da bir dükkân kiraladı, 2013 yılında ise yeniden atölye kurdu. 2024 tarihli saha çalışmasında üretimine Semerkant Mahallesi Yarbaşı Sokak’taki atölyesinde devam ettiği kaydedildi. Bu adresin 2026 yılı itibarıyla değişip değişmediğine ilişkin güncel resmî bir kayıt bulunmuyor.
Ihlamur ağacından kendi kalıplarını hazırlıyor
Yasemin Erten’in üretim sürecinde öne çıkan ayrıntılardan biri, baskıda kullandığı ahşap kalıpları kendisinin hazırlaması. Akademik araştırma, Erten’in kalıp yapımında özellikle kolay oyulabilmesi ve baskıya uygunluğu nedeniyle ıhlamur ağacını tercih ettiğini aktarıyor.
Kalıp hazırlığında motif ahşaba ters olarak aktarılıyor, yüzey zımparalanıyor ve oyma işlemine geçiliyor. Araştırmada ağacın bazı aşamalarda balmumu veya parafinle işlem gördüğü de belirtiliyor. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de yazmacılıkta ıhlamur ağacının kalıp yapımına uygun olduğunu ve çok renkli Elvan Baskı tekniğinde her renk için ayrı kalıp kullanıldığını bildiriyor.
Geleneksel motifleri güncel ürünlere taşıyor
Erten’in çalışmaları yalnızca geleneksel desenlerin tekrarından oluşmuyor. Akademik inceleme, Tokat yazmacılığının bilinen motiflerini çağdaş yorumlarla bir araya getirdiğini ve baskı sanatını farklı kullanım alanlarına taşıdığını ortaya koyuyor.
Sofra bezi ve masa örtüsü gibi geleneksel ürünlerin yanında elbise ve çanta gibi farklı yüzeylerde de yazma baskı motiflerini kullandığı belirtiliyor. Böylece geleneksel üretim tekniği korunurken ürünlerin kullanım alanı genişliyor.
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Tokat İçi Dolusu” ve “Tokat Elmalısı” desenlerini kente özgü yazma motifleri arasında gösteriyor. Ancak bu motiflerin Erten’in belirli eserlerinde kullanıldığı ayrıca doğrulanmadığı için doğrudan kişisel üretimine bağlanmaması gerekiyor.
Somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı olarak listeleniyor
Akademik çalışmada Yasemin Erten’in 2011 yılında Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı olarak kabul edildiği belirtiliyor. 2025 yılında İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünce yayımlanan bir sergi duyurusunda da Erten, “Tahta Baskı - Tokat” alanında Kültür ve Turizm Bakanlığı Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı sanatçılar arasında yer aldı.
Bu kayıt, Erten’in geleneksel Tokat yazmacılığındaki yerini destekleyen güncel resmî bilgilerden biri olarak öne çıkıyor. Ancak 2011 tarihli özgün Bakanlık kararına araştırma sırasında doğrudan ulaşılamadığı için kabul tarihi akademik çalışmanın aktardığı bilgiye dayanıyor.
Tokat yazmacılığı küçük atölyelerde yaşamaya devam ediyor
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün el sanatları bilgilerine göre kentte yazmacılık, küçük atölyelerde geleneksel tekniklerle sürdürülüyor. Ahşap kalıplar, çok renkli baskı yöntemleri ve kente özgü desenler bu üretimin temel unsurları arasında bulunuyor.
Yasemin Erten’in yaklaşık üç on yıla yayılan meslek yolculuğu da bu geleneğin günümüzde nasıl devam ettiğini gösteren örneklerden biri. Kendi kalıplarını hazırlaması, geleneksel teknikleri koruması ve motifleri farklı ürünlerde yorumlaması, Tokat’ın kumaşa basılan kültürel mirasının yeni kullanım alanlarıyla yaşamasını sağlıyor.
