Tokat'ın 734 yıllık Halef Sultan Zaviyesi: Bir kapının ardında üç ayrı mekân

Tokat'taki Halef Sultan Zaviyesi, 1291-1292 yıllarından günümüze uzanan geçmişiyle Selçuklu mimarisinin izlerini taşıyor. Tarihî yapıda mescit, türbe ve eyvan aynı mimari bütünlük içinde yer alıyor.

Editör

Yayınlanma
Tokat'ın 734 yıllık Halef Sultan Zaviyesi: Bir kapının ardında üç ayrı mekân

Tokat'ta yaklaşık 734 yıldır ayakta duran Halef Sultan Zaviyesi, aynı yapı içinde mescit, türbe ve eyvanı buluşturan mimarisiyle dikkat çekiyor. Anadolu Selçuklu döneminden kalan yapı, 1291-1292 yıllarında Sultan II. Gıyaseddin Mesud döneminde inşa edildi. Batı cephesindeki dört satırlık kitabe, yapının tarihine ışık tutarken içerideki farklı bölümler de yüzyıllar önceki kullanım biçimlerini günümüze taşıyor.

Tokat Erbaa'da TIR'ın çarptığı İrfan Türkyılmaz hayatını kaybettiİçeriği görüntüle →

Tokat merkezde, Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarına göre İvaz Paşa Mahallesi'nde bulunan zaviye, dışarıdan bakıldığında sade taş mimarisiyle öne çıkıyor. Ancak taçkapısından içeri girildiğinde farklı işlevlere ayrılmış mekânlardan oluşan bir mimari düzenle karşılaşılıyor.

Halef Sultan Zaviyesi ne zaman ve kim tarafından yaptırıldı?

Halef Sultan Zaviyesi, 1291-1292 yıllarında Sultan II. Gıyaseddin Mesud döneminde Halef bin Süleyman tarafından yaptırıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı kayıtlarında bu tarih, yapının batı cephesindeki inşa kitabesine dayandırılıyor.

Kitabede Hicri 691 yılına karşılık gelen tarih bilgisi bulunuyor. Bakanlığın kültür envanteri, yapının kuruluş sürecini IV. Kılıçarslan'ın kızı Huand Hatun ile de ilişkilendiriyor.

Tokat siyasetinde merkez ilçe yönetimi istifa etti mi? Ayrılık iddiası doğrulanamadıİçeriği görüntüle →

Bu tarihî bilgiler, Halef Sultan Zaviyesi'nin Tokat'ta Selçuklu döneminden günümüze ulaşan önemli mimari örneklerden biri olduğunu ortaya koyuyor.

Tek yapıda mescit, türbe ve eyvan nasıl bir araya geliyor?

Halef Sultan Zaviyesi'nin iç düzeninde kubbeli ana mekân, tonozlu eyvan, mescit ve türbe işlevi görmüş odalar bulunuyor. Kuzey-güney doğrultusunda uzanan dikdörtgen planlı yapıya batı cephesindeki taçkapıdan giriliyor.

Giriş bölümünden ulaşılan kubbeli ana mekân, zaviyenin farklı bölümleri arasında bağlantı sağlıyor. Güney tarafındaki kare planlı odalardan birinin duvarında yer alan mihrap nişi, buranın ibadet amacıyla kullanıldığını gösteriyor.

Bu odadan geçilen diğer kubbeli bölüm ise türbe olarak tanımlanıyor. Tonozla örtülmüş eyvan ve diğer odalarla birlikte değerlendirildiğinde yapı, tek bir büyük ibadet alanından farklı olarak çeşitli bölümlerden oluşan bir mimari düzene sahip.

Taçkapısındaki iki renkli taşlar dikkat çekiyor

Halef Sultan Zaviyesi'nin ayırt edici özelliklerinden biri, taçkapısında kullanılan iki renkli taş düzenlemesi. Kapının iki yanındaki pencerelerin üzerinde bulunan yazıtlar da yapının tarihî karakterini tamamlıyor.

Tokat Behzat Bulvarı'nda otomobil devrildi: 19 ve 20 yaşlarında 3 yaralıİçeriği görüntüle →

Kültür ve Turizm Bakanlığının mimari tanımına göre beden duvarlarında moloz taş, köşelerle kapı ve pencere çevrelerinde kesme taş kullanılmış. Kemerlerde ve kubbeye geçiş bölümlerinde ise tuğla malzeme tercih edilmiş.

Üst bölümlerdeki mazgal pencereleri, tonozlu mekânlar ve kubbeler, yapının farklı mimari unsurlarını bir arada görme imkânı sunuyor.

Halef Sultan Zaviyesi bugün ne amaçla kullanılıyor?

Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtım kayıtlarında, Halef Sultan Zaviyesi'nin Tokat Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından kültür merkezi olarak hizmete açıldığı belirtiliyor.

19 Ocak 2024 tarihinde kamuoyuna yansıyan bilgilerde ise Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi ile Vakıflar Bölge Müdürlüğü arasında, öğrencilerin tarihî yapıda ders çalışabilmesi ve etkinlik düzenleyebilmesi amacıyla bir iş birliği protokolü imzalandığı aktarılmıştı.

Bununla birlikte 2026 yılı itibarıyla yapının güncel ziyaret saatleri, giriş koşulları ve etkinlik programı doğrulanmış değil. Halef Sultan Zaviyesi'nin tarihî mimarisi ve kitabelerine ilişkin bilgiler ise Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür envanterinde yer alıyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.