Tokat mutfağının geleneksel yemeklerinden Bat, yeşil mercimek, ince bulgur, ceviz, kuru reyhan, sebzeler ve yeşilliklerin bir araya gelmesiyle hazırlanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalındaki resmî tarifine göre yemeğin en dikkat çekici özelliklerinden biri, haşlanmış asma yaprağı ve ev ekmeğiyle birlikte servis edilmesi. Ancak resmî kaynak, Bat'ın neden özellikle yaprakla yenildiğine ilişkin tarihsel bir gerekçe vermiyor.
Tokat Bat yemeğinin içinde neler var?
Kültür Portalındaki tarife göre Bat'ın temel malzemeleri arasında yeşil mercimek, ince bulgur, salça, domates, yeşil biber, kuru ve taze soğan, maydanoz, dereotu, ceviz, kuru reyhan, pul biber ve tuz bulunuyor.
Servis için ayrıca üzüm yaprağı ve ev ekmeği kullanılıyor. Resmî tarifte 200 gram üzüm yaprağı ile 5-6 dilim ev ekmeği de malzeme listesinde yer alıyor.
Bat yemeği nasıl hazırlanıyor?
Hazırlık mercimeğin yumuşayıncaya kadar haşlanmasıyla başlıyor. Ardından ince bulgur sıcak mercimeğe ekleniyor ve karışımın soğuması bekleniyor.
Daha sonra doğranmış domates, biber, kuru ve taze soğan ile maydanoz ve dereotu karışıma katılıyor. Salça, kuru reyhan, pul biber ve tuzla lezzetlendirilen yemeğe dövülmüş ceviz de son aşamada ekleniyor.
Bat neden asma yaprağıyla yeniyor?
Resmî tarif, Bat'ın haşlanmış asma yaprağıyla servis edildiğini açıkça kayda geçiriyor ancak bu geleneğin neden ortaya çıktığını açıklamıyor. Bu nedenle yaprak kullanımını belirli bir tarihsel olaya, sağlık gerekçesine veya bağcılık geleneğine kesin biçimde bağlamak mümkün değil.
Aynı şekilde tarifte kullanılan üzüm yaprağının taze mi yoksa salamura mı olması gerektiği ve belirli bir üzüm çeşidinden seçilip seçilmediği konusunda ayrıntı bulunmuyor.
Bat Tokat mutfağında nasıl bir yere sahip?
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kültürel kayıtlarında Bat, Tokat kebabı, etli dolma, bakla dolması, keşkek ve çeşitli çorbalarla birlikte kentin öne çıkan geleneksel yemekleri arasında sayılıyor.
Bat'ın günümüzde de tanıtılan bir yöresel yemek olduğu 2024 Türk Mutfağı Haftası programlarında da görülüyor. Tokat'taki kamu kurumları, oteller ve lokantalara önerilen yöresel menüler arasında Bat da yer aldı.
Bat'ın tarihi ne kadar eski?
Bat'ın ilk kez hangi tarihte yapıldığı veya hangi Tokat köyü ya da ilçesinde ortaya çıktığına ilişkin doğrulanmış birincil kayıt bulunmuyor. Bu nedenle yemeğin kökeni konusunda kesin tarih veya yer belirtmek doğru değil.
Doğrulanabilen bilgi, Bat'ın bugün Tokat'ın resmî mutfak mirası kayıtlarında yer aldığı ve mercimek, bulgur, ceviz, reyhan ile asma yaprağını aynı sofrada buluşturan geleneksel tariflerden biri olarak yaşatıldığıdır.
