Tokat'ın binlerce yıllık geçmişine ışık tutabilecek arkeolojik alanlar, dört ilçede yürütülen bilimsel yüzey araştırmalarıyla kayıt altına alınıyor. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi tarafından yürütülen araştırma kapsamında Merkez, Zile, Turhal ve Almus ilçelerinde çok sayıda kale, kaya mezarı, tümülüs, nekropol, kutsal alan ve eski yerleşim tespit edildi. 2022 yılında Zile'de başlayan çalışmalar, 2025 yılına kadar farklı ilçelerde devam etti.
Araştırmanın temel amacı, Tokat'ın Antik Çağ'dan günümüze ulaşan kültür varlıklarını bilimsel yöntemlerle belgelemek ve kapsamlı bir arkeolojik kültür envanteri oluşturmak. Çalışmanın sonuçları, üniversitenin Arkeoloji Bölümü tarafından yayımlanan proje kayıtlarında yer aldı.
Zile'de kaya mezarları, tümülüsler ve kaleler incelendi
2022 yılında Zile'de başlayan ilk saha çalışmalarında iki kaya mezarı, iki tümülüs, iki kale, bir açık hava kutsal alanı ve iki nekropol belgelendi. Araştırmada ayrıca bir antik su kanalı ile iki grafito kayda geçirildi.
2023 yılında çalışmalar Turhal ve Zile'de sürdürüldü. Turhal'da bir kale, gözetleme kulesi, kutsal alan, nekropol ve yamaç yerleşimi tespit edilirken Zile'de yamaç yerleşimi, tepe üstü yerleşimi, höyük ve kale üzerinde incelemeler yapıldı.
2024 yılında Zile'de farklı yerleşim türleri kaydedildi
Zile'de 2024 yılında gerçekleştirilen araştırmalarda üç kale, dört höyük, iki tepe üstü yerleşimi ve beş düz yerleşim belgelendi. Aynı dönem çalışmalarında bir gözetleme kulesi, bir yamaç yerleşimi, dört tümülüs, dört kaya mezarı, bir antik su kanalı ve bir kutsal alan da incelemeye alındı.
Bu bulgular, ilçenin yalnızca tek bir dönem veya yerleşim türüyle sınırlı olmayan arkeolojik birikiminin araştırıldığını gösteriyor.
Almus ve Tokat merkezde yeni alanlar belgelendi
2025 yılı araştırmaları Tokat merkez, Turhal ve Almus ilçelerinde yürütüldü. Almus'ta üç kutsal alan, bir höyük, bir yamaç yerleşimi, iki kaya mezarı, üç nekropol, bir kale ve bir gözetleme kulesi kayıt altına alındı.
Tokat merkezde ise bir kale, altı kaya mezarı, dört tümülüs ve bir höyük yerleşimi üzerinde incelemeler gerçekleştirildi. Turhal'da daha önce tespit edilen bir kalede bulunan Eski Yunanca yazıtın havadan görüntüleri de alındı. Ancak yazıtın içeriği ve kesin tarihlendirmesine ilişkin ayrıntılı bilgi paylaşılmadı.
Tokat'ın arkeolojik kültür envanteri hazırlanıyor
Yüzey araştırmalarında belirlenen alanların tamamının tescilli arkeolojik sit alanı olduğu düşünülmemeli. Üniversitenin kayıtlarında bazı yerlerin tescilli, bazılarının ise tescilsiz olduğu belirtiliyor. Araştırma kapsamında yapılan belgeleme çalışmaları, bu alanların bilimsel açıdan tanımlanmasına katkı sağlıyor.
Projenin uzun vadeli hedefi, Tokat'ın farklı ilçelerine yayılan arkeolojik mirası bir arada değerlendiren kapsamlı bir kültür envanteri oluşturmak. Envanterin tamamlanacağı tarih ve kamuoyuna sunulacağı takvim ise henüz açıklanmadı.