Tokat’ın eski adı nedir? sorusuna tek bir isimle cevap vermek tarihî açıdan yanıltıcı olabilir. Tokat ve çevresiyle ilişkilendirilen Komana, Dazimon/Dazimonitis, Dokeia, Dokia ve başka adlar kaynaklarda yer alsa da bunların tamamı bugünkü Tokat şehir merkezinin farklı dönemlerde kullandığı kesin isimler değildir.
Özellikle üç kavram birbirinden ayrılmalıdır: Komana, günümüz Tokat merkezinden ayrı bir antik kenttir; Dazimonitis, Kazova bölgesiyle ilişkilendirilen tarihî bir adlandırmadır; Dokeia ise Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nde Tokat’taki tarihî kale için kullanılan bir ad biçimidir.
Tokat’ın eski adı tek bir isim mi?
Hayır. Mevcut kaynaklar Tokat için tek ve tartışmasız bir eski ad ortaya koymamaktadır. Bazı resmî tarihçe kaynaklarında Comana Pontika, Komana, Evdoksia, Dokia, Dokat, Kah-Cun, Sobaru, Darü’n-Nusret ve Darü’n-Nasr gibi farklı adlar Tokat’la ilişkilendirilmektedir.
Ancak bu adların tamamını bugünkü Tokat şehir merkezinin kesintisiz isim kronolojisi olarak değerlendirmek doğru değildir. Komana, Dazimonitis ve Dokeia gibi adların farklı yerleşim, coğrafya veya yapılara karşılık geldiği dikkate alınmalıdır.
Dazimon ve Dazimonitis Tokat’ın eski adı mı?
Dazimon’un doğrudan Tokat’ın eski adı olduğu kesin değildir. Akademik ve resmî kaynaklarda Dazimonitis adı Kazova bölgesiyle ilişkilendirilmektedir.
Dazimonitis ile Kazova arasındaki ilişki
Akademik çalışmalarda Dazimonitis Kazova ile bağlantılı tarihî bir coğrafi adlandırma olarak ele alınmaktadır. Tokat Valiliğinin Pazar ilçesine ilişkin tarihçe bilgilerinde de antik dönemde Kazova’nın Dazimon veya Dazimontis adıyla anıldığı belirtilmektedir.
Bu nedenle Dazimonitis’i yalnızca bugünkü Tokat şehir merkezinin eski adı şeklinde tanımlamak yerine, Kazova bölgesiyle ilişkili bir tarihî adlandırma olarak değerlendirmek daha uygundur.
Dazimon ile Tokat’ın özdeşleştirilmesine yönelik görüşler
Tarihçi Paul Wittek, Tokat’ın Dazimon ile özdeşleştirilmesinin doğru olmadığını savunmuştur. Wittek, önceki araştırmacıların Dazimon’u Turhal’ın kuzeydoğusundaki Dazmana ile ilişkilendirdiğini aktarmaktadır.
Wittek ayrıca XIII. yüzyıla ait İbn Bîbî kaynağında Tazimon/Dazimon, Tokat ve Kazova’nın ayrı şekilde anılmasını, Tokat ile Dazimon’un aynı yer olmadığı görüşünü destekleyen bir unsur olarak değerlendirmiştir. Bu nedenle “Tokat’ın eski adı Dazimon’dur” şeklinde kesin bir hüküm kurmak uygun değildir.
Comana Pontica Tokat’ın eski adı mı?
Comana Pontica veya Komana’yı doğrudan Tokat şehir merkezinin eski adı olarak tanımlamak yanıltıcıdır. Arkeolojik araştırmalara göre Komana, günümüz Tokat şehir merkezinin yaklaşık 9 kilometre kuzeydoğusunda, Yeşilırmak yakınındaki Hamamtepe çevresinde bulunan ayrı bir antik yerleşimdir.
Komana, Helenistik dönemde önemli bir kült ve din merkezi olmuş, Roma döneminde de önemini sürdürmüştür. Ancak coğrafi olarak Tokat’a yakın olması, Komana ile bugünkü Tokat şehir merkezinin aynı yerleşim olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle “Tokat’ın antik adı Comana Pontica’dır” şeklinde doğrudan bir eşitleme yerine, Komana’nın Tokat yakınındaki ayrı bir antik kent olduğu belirtilmelidir.
Tokat’la ilişkilendirilen diğer tarihî adlar
Bazı resmî tarihçe kaynaklarında Tokat’la ilişkilendirilen Evdoksia, Dokia, Dokat, Kah-Cun, Sobaru, Darü’n-Nusret ve Darü’n-Nasr gibi başka adlar da bulunmaktadır.
Ancak bu isimlerin her biri için dönem, coğrafi bağlam ve kullanım biçiminin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle söz konusu listeyi doğrudan ve kesintisiz bir “Tokat’ın eski isimleri kronolojisi” olarak sunmak doğru değildir.
Dokeia, Dokia ve diğer ad biçimleri
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin Tokat maddesinde şehirdeki tarihî kale için Dokeia Kalesi adı kullanılmaktadır. Dokia ve benzeri biçimler ise bazı resmî tarihçelerde Tokat’la ilişkilendirilen adlar arasında yer almaktadır.
Bununla birlikte Dokeia veya Dokia’nın belirli bir dönem boyunca bugünkü Tokat şehir merkezinin kesin resmî adı olduğunu söylemek için mevcut bilgiler yeterli değildir.
Tokat isminin kökeni nedir?
Tokat adının kökeni konusunda tek ve kesin bir etimolojik açıklama bulunmamaktadır. Resmî kaynaklarda birden fazla görüş ve rivayet aktarılmaktadır.
Bu nedenle Tokat adının belirli bir kelimeden, topluluk isminden veya ifadeden kesin olarak türediğini söyleyen açıklamalar güçlü akademik destek olmadan kesin gerçek şeklinde sunulmamalıdır.
Kısaca Tokat’ın eski adı neydi?
Kısaca söylemek gerekirse, Tokat’ın eski adı için tek ve kesin bir isim vermek doğru değildir. Komana, Tokat merkezinin yaklaşık 9 kilometre kuzeydoğusunda bulunan ayrı bir antik kenttir. Dazimon/Dazimonitis Kazova ile ilişkilidir ve Dazimon’un Tokat’la birebir özdeşliği tartışmalıdır. Dokeia ise güvenilir bir kaynakta Tokat’taki tarihî kale için kullanılan bir ad biçimidir.
Dolayısıyla Tokat’ın tarihî geçmişini anlatırken bu adların tamamını “Tokat’ın eski adı” şeklinde tek bir kategoride değerlendirmek yerine, her birini kendi coğrafi ve tarihî bağlamında ele almak gerekir.
Tokat’ın eski adı hakkında sıkça sorulan sorular
Tokat’ın eski adı nedir?
Tokat için tek ve tartışmasız bir eski ad bulunmamaktadır. Tokat ve çevresiyle farklı tarihî adlandırmalar ilişkilendirilmiştir; ancak bunların bir kısmı ayrı yerleşimleri, bölgeleri veya yapıları ifade etmektedir.
Tokat’ın antik adı Comana Pontica mı?
Hayır. Komana, günümüz Tokat şehir merkezinin yaklaşık 9 kilometre kuzeydoğusunda bulunan ayrı bir antik kenttir. Bu nedenle doğrudan Tokat’ın eski adı olarak tanımlanması uygun değildir.
Dazimon Tokat’ın eski adı mı?
Dazimon’un Tokat ile birebir aynı yer olduğu kesin değildir. Dazimonitis Kazova bölgesiyle ilişkilendirilir ve Tokat-Dazimon özdeşliğine karşı çıkan akademik görüşler bulunmaktadır.
Komana ile Tokat aynı yer mi?
Hayır. Komana, günümüz Tokat şehir merkezinden ayrı bir antik yerleşimdir.
Dokeia Tokat’ın eski adı mı?
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nde Dokeia adı Tokat’taki tarihî kale için kullanılmaktadır. Mevcut bilgiler Dokeia’nın doğrudan ve kesin biçimde tüm şehir merkezinin eski adı olduğunu söylemek için yeterli değildir.
Tokat ismi nereden geliyor?
Tokat adının kökenine ilişkin birden fazla görüş ve rivayet bulunmaktadır. Mevcut kaynaklar tek ve kesin bir etimolojik açıklamada birleşmemektedir.
