Tokat'ın unutulan köy gelenekleri: Yüz Gezme ve Çiğdem Gezme nasıl yapılırdı?

Tokat'ın Sulusaray yöresinde geçmişte yaşatılan Yüz Gezme ve Çiğdem Gezme gelenekleri, kış ve bahar aylarında köylüleri bir araya getiriyordu. Ayı kılığına girerek evleri dolaşan gençlerden çiçeklerle süslenmiş dallar taşıyan çocuklara uzanan bu kültürel miras, ortak yemek ve dayanışma etrafında şekilleniyordu.

Yayınlanma
Tokat'ın unutulan köy gelenekleri: Yüz Gezme ve Çiğdem Gezme nasıl yapılırdı?

Tokat'ın Sulusaray ilçesi ve çevresinde geçmişte yaşatılan Yüz Gezme ve Çiğdem Gezme gelenekleri, köy hayatının paylaşma ve dayanışma kültürünü yansıtan ilginç örnekler arasında yer alıyor. Kış aylarında gençlerin ayı kılığına girerek evleri dolaştığı Yüz Gezme ile ilkbaharda çocukların çiçeklerle süsledikleri dallarla köyü gezdiği Çiğdem Gezme, mevsimlerin değişimini türküler, maniler ve ortak yemeklerle karşılıyordu.

Bu iki gelenek, Emine Uzunöz'ün Tokat'ın halk müziği ve sözlü kültürünü incelediği akademik çalışmalarda kayıt altına alındı. Uzunöz'ün 2019 yılında hazırladığı Tokat Türküleri (İnceleme-Metinler) başlıklı yüksek lisans tezi ile 29 Ekim 2022'de yayımlanan Bağlam ve İşlevlerine Göre Tokat Türküleri makalesi, yöredeki mevsimlik halk uygulamalarına ilişkin önemli bilgiler içeriyor.

Yüz Gezme geleneğinde gençler ayı kılığına giriyordu

Yüz Gezme, kış mevsiminde köy gençlerinin bir araya gelerek gerçekleştirdiği geleneksel bir köy eğlencesiydi. Katılımcılardan biri hayvan derileri giyerek, yüzünü is ile siyaha boyayarak ve üzerine çanlar takarak ayı kılığına giriyordu. Diğer gençler de farklı roller üstlenerek gruba katılıyordu.

Köy evlerini dolaşan grup, def eşliğinde türküler ve maniler söylüyordu. Ev sahiplerinden şeker ve çeşitli yiyecekler toplanıyor, ziyaretlerin ardından elde edilen malzemelerle ortak yemek hazırlanıyordu.

Zile Emirören'de Abdal Musa Cemi: Rızalık ve dayanışma geleneğiİçeriği görüntüle →

Bu uygulama yalnızca eğlence amacı taşımıyordu. Köy halkının bir araya gelmesini, yiyeceklerin paylaşılmasını ve ortak bir etkinlik etrafında dayanışma kurulmasını sağlayan gelenek, mevsimlik köy yaşamının da bir parçasıydı.

Akademik çalışmada aktarılan bilgilere göre Yüz Gezme, geçmişte birden fazla köyü kapsayabilen bir uygulamaydı. Zamanla unutulmaya yüz tutan geleneğin bazı köylerde devam ettiği, ancak her yıl düzenli olarak gerçekleştirilmediği belirtiliyor.

Çiğdem Gezme baharın gelişini müjdeliyordu

Çiğdem Gezme ise kışın sona ermesi ve ilkbaharın başlamasıyla gerçekleştirilen çocuklara özgü bir halk geleneğiydi. Mart ayında karların erimesi ve ilkbahar çiçeklerinin ortaya çıkmasıyla çocuklar bir araya gelerek tören hazırlıklarına başlıyordu.

Çocuklar sarı çiğdem ve menekşeleri diken dallarına takarak kendilerine özgü süslemeler hazırlıyordu. Bu dalları yanlarına alarak köy evlerini dolaşıyor, söyledikleri maniler eşliğinde ev sahiplerinden yağ ve bulgur topluyorlardı.

Toplanan malzemelerle pilav hazırlanması, Çiğdem Gezme'nin en önemli bölümlerinden biriydi. Çocukların birlikte gerçekleştirdiği bu etkinlik, baharın gelişini kutlamanın yanında paylaşma ve yardımlaşma kültürünü de yaşatıyordu.

Sulusaray'ın gelenekleri neden önemli?

Yüz Gezme ve Çiğdem Gezme, Tokat'ın kırsal yaşamında mevsimlerin yalnızca hava koşullarındaki değişim olarak görülmediğini, aynı zamanda toplumsal etkinliklerle karşılandığını gösteriyor. Kışın yapılan ev ziyaretleri ile baharda gerçekleştirilen çiçekli geziler, yöredeki sözlü kültürün günlük hayatla nasıl iç içe geçtiğini ortaya koyuyor.

Emine Uzunöz'ün 2022 tarihli akademik makalesinde aktarılan Yüz Gezme bilgilerinin bir bölümü, Hüseyin Kodal'ın 1999 tarihli yayımlanmamış Sulusaray Yöresi Folklor Çalışması'na dayanıyor. Bu nedenle anlatılan uygulamalar, yöreye ilişkin folklorik kayıtlar çerçevesinde değerlendiriliyor.

Geleneklerin bugün hangi köylerde sürdürüldüğü ve son yıllarda ne sıklıkta gerçekleştirildiği ise güncel saha araştırmasıyla henüz netleştirilmiş değil. Buna rağmen akademik kayıtlarda korunan bu iki uygulama, Tokat'ın kültürel geçmişini ve köylerdeki dayanışma anlayışını anlamak açısından değer taşıyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.