Tokat'ın unutulan tatlısı erik çiri: Kuru erik ve cevizin lezzet sırrı

Tokat mutfağının geleneksel tatlılarından erik çiri, kuru eriklerin suda bekletilip kısık ateşte şekerle pişirilmesi ve dövülmüş cevizle servis edilmesiyle hazırlanıyor. 2022 tarihli akademik araştırmada da incelenen bu yöresel lezzetin pekmezli ve farklı malzemelerle hazırlanan çeşitleri bulunuyor.

Yayınlanma
Tokat'ın unutulan tatlısı erik çiri: Kuru erik ve cevizin lezzet sırrı

Tokat mutfağının geleneksel meyve tatlılarından erik çiri, kuru eriğin önce suda yumuşatılması, ardından kısık ateşte pişirilmesi ve cevizle buluşturulmasıyla hazırlanıyor. Hamur kullanılmadan yapılan bu yöresel tatlı, meyvenin kendine özgü lezzetini koruyan hazırlama yöntemiyle dikkat çekiyor. Tokat'ın gastronomi kültüründe yer alan erik çiri, 2022 yılında yayımlanan akademik bir araştırmada da incelenen geleneksel yemekler arasında bulunuyor.

Erik çirinin farklı tariflerinde şeker, pekmez ve tereyağı gibi malzemeler kullanılabiliyor. Bu çeşitlilik, tatlının tek bir malzeme listesiyle sınırlı olmadığını gösteriyor. Kuru eriğin nasıl pişirildiği ve hangi malzemelerle tamamlandığı ise ortaya çıkan lezzetin temelini oluşturuyor.

Erik çiri nedir, hangi yöreye ait?

Erik çiri, Tokat mutfağına ait, temel malzemesi kuru erik olan geleneksel bir meyve tatlısıdır. Kuru erikler suyla pişiriliyor ve kullanılan tarife göre şeker, pekmez veya başka malzemelerle tatlandırılıyor.

Tatlının yöresel kimliği, Kübra Esin ve Esra Esin Yücel tarafından hazırlanan ve 2022 yılında Journal of Tourism & Gastronomy Studies dergisinde yayımlanan araştırmada da yer alıyor.

Araştırmacılar, Tokat mutfağının gastronomik değer taşıyan yedi yemeğini inceleyerek enerji ve besin ögesi içeriklerini değerlendirdi. Erik çiri de Tokat kebabı, keşkek, madımak, bakla dolması, cevizli bat ve Tokat çöreğiyle birlikte araştırmaya dahil edildi.

Bu akademik kayıt, erik çirinin yalnızca yayımlanmış bir yemek tarifi olmadığını, Tokat'ın yöresel mutfak kültürü kapsamında incelenen lezzetlerden biri olduğunu ortaya koyuyor.

Erik çiri nasıl yapılır? İşte cevizli tarifin malzemeleri

Erik çirinin cevizli tarifinde iki su bardağı kuru erik, bir buçuk su bardağı toz şeker ve bir su bardağı ceviz kullanılıyor. Bu ölçüler, Mutfağım programının 23 Şubat 2012 tarihinde yayımlanan tarif kaydında yer alıyor.

Erbaa'da 56 bin 250 kilogram mama alımı için ihale: Tarih ve şartlar açıklandıİçeriği görüntüle →

Hazırlık aşamasında kuru erikler önce yıkanıyor. Ardından bir kaba alınarak üzerlerine ılık su ekleniyor ve yaklaşık 15 dakika bekletiliyor.

Bekletilen erikler daha sonra tencereye aktarılıyor. Üzerlerini geçecek kadar su eklendikten sonra kısık ateşte pişiriliyor.

Pişirme işleminin sonlarına doğru toz şeker ilave ediliyor. Şeker erirken eriklerin tatlı sıvıyı çekmesi için düşük ateşte pişirmeye devam ediliyor.

Son aşamada pişen erikler servis tabağına alınıyor ve üzerlerine dövülmüş ceviz ekleniyor. Böylece kuru meyve, şekerli pişirme sıvısı ve cevizin bir araya geldiği yöresel tatlı tamamlanıyor.

Tarifte eriklerin suda bekletilmesi için yaklaşık 15 dakika belirtiliyor. Ancak pişirme işleminin tamamı için sabit bir süre verilmiyor. Bu nedenle tatlının kesin olarak belirli bir dakikada hazır olacağı söylenemiyor.

Erik çirinin lezzet sırrı nerede?

Erik çirinin hazırlama yöntemindeki temel ayrıntı, kuru meyvenin önce suda yumuşatılması ve ardından kısık ateşte pişirilmesi. Şekerli tarifte tatlandırıcı, pişirmenin sonlarına doğru ekleniyor.

Bu yöntemde hamur hazırlamak veya tatlıyı fırında pişirmek gerekmiyor. Tarifin merkezinde kuru eriğin kendisi bulunuyor.

Ceviz ise incelenen tarifte pişirme sırasında değil, servis aşamasında ekleniyor. Böylece tatlının meyve ağırlıklı yapısı, dövülmüş cevizle tamamlanıyor.

Tokat Karşıyaka'da içme suyuna kanalizasyon karıştı mı? Belediyeden açıklamaİçeriği görüntüle →

Erik çirinin dikkat çekici özelliklerinden biri de aynı yöresel tatlının farklı malzemelerle hazırlanabilmesi. Akademik araştırmanın erişilebilir kayıtlarında bazı uygulamalarda ilave şeker kullanılmadığı veya pekmez tercih edildiği belirtiliyor.

Dolayısıyla şekerli ve cevizli tarif, geleneksel hazırlama biçimlerinden biri olarak değerlendirilmeli; Tokat'ta herkesin aynı ölçüleri kullandığı düşünülmemeli.

Erik çiri mürdüm eriğinden mi yapılıyor?

2022 tarihli akademik çalışmanın erişilebilir kayıtlarında erik çirinin hazırlanmasında kuru mürdüm eriğinin kullanıldığı belirtiliyor. Ancak incelenen diğer tarifte kuru eriğin çeşidi ayrıca açıklanmıyor.

Bu nedenle bütün erik çiri tariflerinin yalnızca mürdüm eriğiyle hazırlandığını söylemek mümkün değil.

Akademik çalışmada değerlendirilen bir başka tarifte 250 gram kuru erik, bir su bardağı şeker ve bir buçuk yemek kaşığı tereyağı bulunuyor. Bu malzeme listesi, cevizli tariften farklılık gösteriyor.

Farklı hazırlama biçimleri, erik çirinin yöresel mutfakta değişebilen tariflerle yaşatıldığını gösteriyor. Bununla birlikte hangi çeşidin Tokat'ta daha yaygın olduğu konusunda karşılaştırmalı bir veri bulunmuyor.

Erik çiri kaç kalori? Akademik araştırmada hangi sonuç çıktı?

2022 yılında yayımlanan akademik çalışmada, araştırmacıların esas aldığı yaklaşık bir porsiyon erik çirinin enerji değeri 252,1 kilokalori olarak hesaplandı.

Kübra Esin ve Esra Esin Yücel'in çalışmasında Tokat'a ait yedi yöresel yemeğin enerji ve besin ögesi içerikleri BeBiS 9 adlı beslenme hesaplama programıyla değerlendirildi.

Ancak 252,1 kilokalorilik değer, araştırmada kullanılan belirli tarif ve porsiyon hesabı için geçerli. Ceviz, tereyağı, şeker veya pekmez miktarı değiştiğinde tatlının enerji içeriği de farklılaşabilir.

Bu nedenle söz konusu değer, bütün erik çiri tariflerinin değişmez kalori miktarı olarak değerlendirilmemeli. Araştırmada hesaplanan besin değerleri, tatlının herhangi bir hastalığı önlediği veya tedavi ettiği anlamına da gelmiyor.

Tokat'ın geleneksel tatlısı mutfak kültüründe nasıl yer alıyor?

Erik çiri, Tokat'ın yöresel yemekleri arasında hem yayımlanmış tariflerle hem de gastronomi araştırmalarıyla belgelenmiş bir tatlı. Kuru meyvenin pişirilerek değerlendirilmesi, bu lezzetin ayırt edici hazırlama özelliğini oluşturuyor.

Tatlının cevizli tarifinin 2012 yılında yayımlanmış olması ve 2022 yılında akademik araştırmaya konu edilmesi, farklı dönemlerde kayıt altına alındığını gösteriyor.

Bununla birlikte erik çirinin ilk kez hangi tarihte yapıldığı, Tokat'ın hangi köyünde veya ilçesinde ortaya çıktığı ve adının kesin kökeni erişilen kaynaklarda açıklanmıyor.

Erik çirini denemek isteyenler için belgelenmiş cevizli tarif, kuru eriklerin yaklaşık 15 dakika suda bekletilmesiyle başlıyor. Kısık ateşte pişirme ve son aşamada ceviz eklenmesiyle tamamlanan bu hazırlama biçimi, Tokat'ın geleneksel meyve tatlılarını tanımak isteyenlere somut bir örnek sunuyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.