Tokat'ın geleneksel el sanatları arasında yer alan yazmacılık, kumaş üzerine ahşap kalıplarla desen basılmasına dayanan köklü bir üretim geleneği. Bu sanatın ustalarından Hüseyin Er, ilkokulun ardından başladığı çıraklık döneminden sonra kendi atölyesinde üretim yapan isimlerden biri olarak kayıtlara geçti. Kültür ve Turizm Bakanlığının geleneksel el sanatları sanatçı arşivinde Ahşap Baskı - Yazmacılık alanında YB2007.0145 numarasıyla bulunan Er'in mesleki çalışmaları, Altın El Sanatları Dijital Müze ve Arşiv Sistemi'nin 4 Ekim 2026 tarihinde güncellenen profilinde de yer alıyor.
Tokat yazmacılığında ahşap kalıplar nasıl hazırlanıyor?
Geleneksel yazmacılıkta desenin kumaşa aktarılabilmesi için öncelikle ahşap kalıbın hazırlanması gerekiyor. Bu işlemde dayanıklılığı ve kolay işlenebilmesi nedeniyle ıhlamur ağacı tercih ediliyor. Hüseyin Er'in araştırma profilinde aktarılan üretim yöntemine göre kalıp için kullanılacak ağaç, oyma işleminden önce en az altı ay dinlendiriliyor.
Dinlendirilen ahşabın üzerine aktarılmış desenler, özel oyma araçlarıyla işleniyor. Hazırlanan kalıplar daha sonra pamuklu kumaşların üzerine uygulanarak geleneksel motifleri ortaya çıkarıyor. Bu aşama, desenin kumaşa doğru aktarılması açısından el becerisi ve dikkat gerektiriyor.
Karakalem ve elvan baskı teknikleri kullanılıyor
Tokat yazmacılığında farklı üretim ve renklendirme yöntemleri bulunuyor. Hüseyin Er'in uzmanlık alanları arasında karakalem baskı, elvan baskı, kalıp-kalem uygulamaları, boya hazırlama ve renklendirme teknikleri yer alıyor.
Geleneksel üretim yalnızca başörtüsü ve yazma hazırlamakla sınırlı değil. Bu tekniklerle elbise, şal, fular, şalvar, pareo ve sofra bezi gibi farklı tekstil ürünleri de hazırlanabiliyor. Böylece ahşap baskı geleneği, günlük kullanım eşyalarından farklı tekstil tasarımlarına kadar uzanıyor.
Hüseyin Er yazmacılık eğitimlerinde de görev aldı
Hüseyin Er'in ustalığı yalnızca atölye üretimiyle sınırlı kalmadı. Karadeniz Teknik Üniversitesinin 3 Mayıs 2017 tarihli duyurusunda, 20-21 Nisan 2017 tarihlerinde gerçekleştirilen Uluslararası Geleneksel Sanatlar Sempozyumu kapsamındaki yazmacılık çalıştayını Er'in yürüttüğü belirtiliyor. On altı kişinin katıldığı çalışmada karakalem, kireç söktürme ve elvan yazma uygulamaları gerçekleştirildi.
Gazi Üniversitesinde 2018 yılında tamamlanan Tokat yöresi geleneksel yazma baskı sanatına ilişkin yüksek lisans araştırmasında ise dokuz yazmacılık ustasıyla görüşüldü. Çalışmada seri üretim, serigrafi baskı, ekonomik koşullar ve yeni ustaların yetişmemesi gibi konular geleneksel sanatın devamlılığı açısından ele alındı.
Altın El Sanatları arşivinde Hüseyin Er'in oğlu Emre Er ile birlikte üretim ve bilgi aktarımına ilişkin kayıtlar da bulunuyor. Ancak ailenin atölyesindeki güncel üretim faaliyetlerine ilişkin yeni bir açıklama bulunmuyor. Tokat yazmacılığına ilişkin kayıtlar, ahşap kalıplarla sürdürülen bu el sanatının teknik bilgisinin ve ustalık deneyiminin korunmasının önemini ortaya koyuyor.