Tokat’ın geleneksel el sanatlarından dövme bakırcılık, kentin geçmişteki önemli üretim alanlarından biriyken bugün çok daha az sayıda usta ve atölyeyle sürdürülüyor. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, özellikle kalhanelerin kapanmasının ardından bakır eşya üretiminin gerilediğini; buna rağmen birkaç bakırcı ve kazancı dükkânının geleneği yaşatmaya devam ettiğini belirtiyor. Taşhan’da uzun yıllar bakırcılık yapan Mehmet Küçük ise mesleğin ne kadar yoğun emek istediğini anlatırken bazı ürünlerin bir günde, bazı büyük işlerin ise aylar içinde tamamlanabildiğini söylüyor.
Tokat’ta bakırcılık neden geriledi?
Resmî kültür kaynaklarına göre Tokat’ta bakırcılık Osmanlı döneminde gelişen güçlü zanaatlardan biriydi. Şamdan, ibrik, kildan, mangal, tas ve lenger gibi ürünler dövme tekniğiyle hazırlanıyor, üzerlerine Anadolu motifleri işleniyordu.
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, geçmişte kentte üretilen bakır eşyaların yalnızca Anadolu’ya değil Avrupa’ya da gönderildiğini ve önemli bir ekonomik değer oluşturduğunu aktarıyor. Zaman içinde üretim altyapısının değişmesi, kalhanelerin kapanması ve geleneksel usta-çırak sisteminin zayıflamasıyla meslek daraldı.
Bir bakır eşya nasıl ortaya çıkıyor?
Mehmet Küçük’ün 2015 tarihli ayrıntılı anlatımına göre bakırcılık, yalnızca metalin biçimlendirilmesinden ibaret değil. Usta, bakır üzerinde çok yoğun çekiç çalışması yapıldığını ve bir ürünün ortaya çıkması için sayısız darbe gerektiğini anlatıyor.
Küçük’ün “milyonlarca çekiç” ifadesi ölçülmüş teknik bir sayı değil, el emeğinin yoğunluğunu anlatmak için kullandığı bir tanımlama. Ürünün boyutu, biçimi ve işçiliğine göre süre de değişiyor; bazı işler bir gün içinde tamamlanabilirken daha büyük ve ayrıntılı parçaların yapımı aylar sürebiliyor.
Tokat’ta geçmişte kaç bakırcı vardı?
Küçük, 2015’te verdiği röportajda geçmişte Tokat’ta 500’den fazla bakırcının çalıştığını, o tarihte ise mesleği sürdüren usta sayısının üçe kadar gerilediğini belirtiyor. Ancak bu rakam 2015 yılına ait tarihsel bir kayıt; 2026’daki güncel usta sayısı olarak kullanılamaz.
Araştırmada Tokat genelindeki aktif bakırcı sayısını gösteren güncel ve resmî bir meslek envanterine ulaşılamadı. Bu nedenle bugün tam olarak kaç ustanın üretime devam ettiği kesin biçimde söylenemiyor.
Mehmet Küçük bakırcılığı nasıl öğrendi?
Mehmet Küçük, mesleğe 8-10 yaşlarında babasının yanında başladığını ve 2015 yılı itibarıyla yaklaşık 55 yıldır bakırcılık yaptığını anlatıyor. Bu uzun deneyim, geleneksel zanaatlarda ustalığın kısa sürede kazanılamadığını gösteren örneklerden biri.
Küçük, kaliteli bakır eşya seçerken dövme ve ağır ürünlerin tercih edilmesini öneriyor. El işçiliğinin yalnızca görüntüyü değil, ürünün niteliğini de belirleyen temel unsur olduğunu vurguluyor.
Bakırcılık aile emeğiyle sürüyor
2026’da yayımlanan akademik bir çalışma, Halime Küçük’ün 1994’ten itibaren Mehmet Küçük ile birlikte bakır işlemeciliği yaptığını ve zaman içinde usta öğreticilik düzeyine ulaştığını kayda geçiriyor. Bu kayıt, Tokat’taki bakırcılığın yalnızca bireysel ustalıkla değil aile içinde aktarılan emekle de sürdürüldüğünü gösteriyor.
Tokat’taki bakırcılığın tamamen ortadan kalktığını söylemek doğru değil. Resmî kültür kayıtları mesleğin çok daha sınırlı ölçekte de olsa devam ettiğini gösterirken, güncel usta sayısı ve Mehmet Küçük’ün 2026 itibarıyla Taşhan’daki çalışma durumu için doğrulanmış yeni bir resmî kayıt bulunmuyor.
