Tokat’ın Tarihi Taşhan’ında çalışan Sadullah Turacı, sac, bakır ve cam kullanarak geleneksel Osmanlı ve Selçuklu tipi bahçe ve el fenerleri üretiyor. Tokat Valiliğinin kültür kayıtlarına göre yaklaşık 40 yıl elektronik eşya tamiriyle uğraşan Turacı, eski dönemlerde sokakları ve gece yolculuklarını aydınlatmak için kullanılan fenerlere duyduğu ilginin ardından bu zanaata yöneldi ve yaklaşık 20 yıldır üretimini sürdürüyor.
Turacı’nın hazırladığı fenerlerde Osmanlı ve Selçuklu motiflerinin yanı sıra Tokat yazmalarında görülen desenler de kullanılıyor. Usta kandil, idare lambası, fener ve avize gibi farklı ürünler hazırlarken bazı modellerde geleneksel görünümü LED aydınlatmayla bir araya getiriyor.
Osmanlı tipi fenerlerde hangi malzemeler kullanılıyor?
Sadullah Turacı’nın üretiminde temel malzemeler sac, bakır ve camdan oluşuyor. Metal parçalar fenerin gövdesini meydana getirirken cam bölümler ışığın dışarı yayılmasını sağlıyor.
Üretim sürecinin tüm teknik aşamaları erişilen resmî kaynaklarda ayrıntılı biçimde tarif edilmiyor. Bu nedenle metalin hangi kalınlıkta kullanıldığı, parçaların hangi araçlarla şekillendirildiği veya bir fenerin kaç saatte tamamlandığı konusunda kesin bilgi bulunmuyor.
Fenerlerde hangi motifler kullanılıyor?
Fenerlerin yüzeylerinde Osmanlı ve Selçuklu motifleriyle birlikte Tokat yazmalarında kullanılan desenlerden yararlanılıyor. Böylece aydınlatma aracı olarak ortaya çıkan ürün, Tokat’ın başka bir geleneksel el sanatı olan yazmacılığın görsel unsurlarını da taşıyor.
Bu süsleme anlayışı her üründe aynı desenin kullanıldığı anlamına gelmiyor. Erişilen kaynaklarda tek bir standart motif listesi veya zorunlu tasarım şeması yer almıyor.
Sadullah Turacı fener yapımına nasıl başladı?
Turacı, uzun yıllar elektronik eşya tamirciliği yaptıktan sonra eski dönemlerin aydınlatma araçlarına duyduğu ilgiyle fener üretmeye başladığını anlatıyor. Tokat Valiliğinin kaydında yaklaşık 40 yıllık elektronik tamirciliği geçmişinin ardından geleneksel fenerlere yöneldiği belirtiliyor.
2023 tarihli başka bir haberde de emekliliğinden sonra Taşhan’daki atölyesinde radyo tamirciliğiyle birlikte fener üretimini sürdürdüğü aktarılıyor. Turacı, bu işi geçmiş dönemlerde kullanılan aydınlatma araçlarını yeniden yaşatmak amacıyla yaptığını ifade ediyor.
Geleneksel fenerlerde LED de kullanılıyor mu?
Evet. Turacı’nın bazı fenerlerinde geleneksel gövde ve süsleme biçimi korunurken LED aydınlatma da kullanılıyor. Böylece tarihî görünüm ile güncel aydınlatma teknolojisi aynı üründe buluşuyor.
Kaynaklarda LED kullanılan modellerin sayısı, elektrik sistemi veya teknik özellikleri ayrıntılı olarak açıklanmıyor. Bu nedenle uygulamanın bütün fenerlerde kullanıldığı söylenemez.
Tokat’ta bu zanaatı kaç usta sürdürüyor?
Tokat’ta geleneksel Osmanlı tipi fener üretimini bugün kaç ustanın sürdürdüğüne ilişkin güncel resmî envanter bulunmuyor. Turacı 2023’te yaptığı açıklamada Tokat’ta bu işi yapan tek usta olduğunu söylemişti, ancak bu bilginin 2026 itibarıyla hâlâ geçerli olduğu bağımsız ve güncel bir kayıtla doğrulanmadı.
Valilik kayıtlarında Turacı’nın ürünlerinin Tarihi Taşhan’ı ziyaret eden yerli ve yabancı ziyaretçilerden ilgi gördüğü belirtiliyor. Buna karşılık yıllık üretim, satış miktarı veya zanaata devam eden çırak sayısına ilişkin sayısal veri yayımlanmış değil.
