Tokat şehir merkezinde, Taşhan yakınında bulunan Gökmedrese, geçmişte hastaların tedavi edildiği bir darüşşifa olarak yaptırıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığının 16 Ocak 2026 tarihinde güncellenen tanıtım kaydına göre Anadolu Selçuklu dönemine ait yapı, 13. yüzyılda Müineddin Süleyman Pervane tarafından inşa ettirildi. Bugün medrese adıyla tanınan tarihî bina, farklı dönemlerde sağlık hizmetlerinden eğitime kadar çeşitli amaçlarla kullanıldı.
Gökmedrese'nin geçmişi kadar mimarisi de dikkat çekiyor. İki katlı yapının avlusunda ve eyvanlarında kullanılan mor, lacivert ve firuze çiniler, Anadolu Selçuklu sanatının Tokat'taki önemli örnekleri arasında bulunuyor.
Gökmedrese neden hastane olarak kullanıldı?
Gökmedrese'nin ilk yapılış amacı, Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında darüşşifa olarak açıklanıyor. Darüşşifalar, tarihî dönemlerde sağlık hizmetlerinin verildiği yapılar olarak biliniyor.
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün bilgilerine göre bina, Osmanlı döneminde de farklı işlevler üstlendi. 18. yüzyıla kadar medrese ve bimarhane olarak kullanılan yapının bir odası türbe işlevi gördü.
Sonraki dönemlerde şifahane ve göçmen barınağı olarak da değerlendirilen Gökmedrese, zaman içinde yalnızca sağlık hizmetleriyle değil, eğitim ve barınma faaliyetleriyle de ilişkilendirildi. Bu işlevlerin tamamının aynı dönemde yürütüldüğüne ilişkin kesin bilgi bulunmuyor.
Tokat Gökmedrese ne zaman ve kim tarafından yaptırıldı?
Gökmedrese, 13. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendiriliyor ve yapının banisi olarak Müineddin Süleyman Pervane gösteriliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür envanterinde 1277 yılı yer alsa da bu tarih kesin tamamlanma yılı olarak doğrulanmış değil.
Yapının girişindeki kitabe alanının boş olması, inşa tarihine ilişkin belirsizliklerin nedenlerinden biri. TDV İslâm Ansiklopedisi de Gökmedrese'yi 13. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendiriyor.
Bu nedenle yapının Selçuklu dönemine ait olduğu bilinse de hangi gün veya yılda tamamlandığını kesin olarak söylemek mümkün değil.
Gökmedrese'nin mor çinilerinin özelliği ne?
Gökmedrese'nin en belirgin mimari özelliklerinden biri, patlıcan moru, lacivert ve firuze renkli çinilerle süslenmiş olması. Bu renkler yapının avlu cephelerinde, ana eyvan duvarlarında ve üst kat revaklarında görülüyor.
İki katlı, iki eyvanlı ve açık avlulu olarak tasarlanan binada revaklı bir düzen bulunuyor. Taç kapısında iki renkli taş işçiliği, geometrik bezemeler ve bitkisel motifler kullanılmış.
Ana eyvanın çevresinde ise kıvrık dal motifleriyle oluşturulan süslemeler üzerinde Ayet'el Kürsi'nin işlendiği çini bordür yer alıyor. Bu ayrıntılar, yapının yalnızca işlevsel bir sağlık ve eğitim merkezi olarak değil, dönemin süsleme sanatını yansıtan mimari bir eser olarak da önem taşımasını sağlıyor.
Gökmedrese'nin başka hangi isimleri var?
Tokat'ın tarihî yapısı, farklı dönemlerde üstlendiği işlevlerle bağlantılı olarak Pervane Medresesi, Kırk Kızlar Medresesi, Darüşşifa ve Bimarhane Tekkesi adlarıyla da anılıyor.
Bu isimler, binanın sağlık hizmetlerinden dinî ve eğitim amaçlı kullanımlara uzanan geçmişinin izlerini taşıyor. Gökmedrese uzun yıllar müze olarak da hizmet verdi.
Gökmedrese nerede, ziyarete açık mı?
Gökmedrese, Tokat Merkez'de Gaziosmanpaşa Bulvarı üzerinde, Taşhan yakınında bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının envanterinde yapı için Gaziosmanpaşa Bulvarı No:143 adresi yer alıyor.
Ancak Ekim 2026 itibarıyla binanın güncel ziyaret saatleri, giriş ücreti ve hangi bölümlerinin ziyarete açık olduğu kesin olarak doğrulanmış değil. Geçmişte müze olarak kullanılmış olması, bugün bütün bölümlerinin aynı koşullarda gezilebildiği anlamına gelmiyor.