Tokat merkezdeki Sulusokak-İvaz Paşa Mahallesi’nde bulunan Paşa Hanı, resmî kayıtlara göre Zaralızade Abaza Mehmet Paşa tarafından 1752-1753 yıllarında, Sultan I. Mahmud döneminde yaptırıldı. Hanın günümüzde büyük ölçüde yıkılmış olduğu belirtilirken, en dikkat çekici ayrıntılardan biri taç kapının mevcut durumu konusunda resmî kaynakların birbiriyle çelişmesi.
Paşa Hanı ne zaman ve kim tarafından yaptırıldı?
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile kültür envanteri kayıtlarında yapının Hicri 1166, yani 1752-1753 yıllarında Zaralızade Abaza Mehmet Paşa tarafından yaptırıldığı belirtiliyor.
Paşa Hanı, Tokat’ın tarihî ticaret dokusunun önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor. Yapının avlu ve iç mekânlarının önemli bölümü günümüze ulaşmamış durumda.
Paşa Hanı’nın taç kapısı günümüzde duruyor mu?
Bu konuda resmî kaynaklarda farklı bilgiler bulunuyor. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün ayrıntılı mimari kaydında, hanın beden duvarları ile doğu cephesindeki taç kapısının günümüze ulaştığı belirtiliyor.
Buna karşılık Kültür Portalının gezilecek yerler sayfasında güney yönündeki özgün servis kapısının mevcut olduğu ancak taç kapının söküldüğü ifade ediliyor. Bu iki kayıt birbiriyle tam olarak örtüşmüyor.
Taç kapının mimari özellikleri neler?
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kaydına göre kesme taştan yapılan sivri kemerli taç kapının iki yanında iyon başlıklı sütunceler bulunuyor.
Kemerin iki tarafında hayat ağacına zincirle bağlı hayvan figürleri, kilit taşında ise gül bezek motifi yer alıyor. Doğu cephesindeki giriş eyvanının daha sonraki dönemde dükkân olarak kullanıldığı da aynı kayıtta belirtiliyor.
Sökülen bölüm gerçekten taç kapının tamamı mı?
Bu nokta kesin olarak açıklığa kavuşmuş değil. Bazı ikincil kaynaklarda, günümüzde ayakta olan mimari portalın korunduğu ancak özgün kapı kanadının sökülmüş olabileceği belirtiliyor.
Araştırmada bu ayrımı kesinleştiren güncel bir restorasyon raporuna ulaşılamadı. Bu nedenle “taç kapı tamamen kayboldu” veya “taç kapı bütünüyle özgün hâliyle duruyor” şeklinde kesin bir ifade kullanmak doğru değil.
Paşa Hanı restore edildi mi?
Tokat Valiliğinin 2021 tarihli yatırım inceleme haberinde Paşa Hanı, kentte çalışma yürütülen tarih ve turizm yapıları arasında sayıldı. Ancak araştırmada hanın kapsamlı restorasyonunun tamamlandığını gösteren 2026 tarihli ayrıntılı bir resmî kayıt bulunamadı.
Taç kapının ya da özgün kapı unsurunun ne zaman ve neden söküldüğü, nereye taşındığı veya güncel koruma durumunun ne olduğu konusunda da resmî kaynaklarda kesin bilgi yer almıyor.
