Tokat kent merkezindeki Pervane Hamamı'nın çevresindeki zeminden birkaç metre aşağıda kalmasının nedeni, yapının bulunduğu bölgedeki toprak seviyesinin zaman içerisinde yükselmesi. Anadolu Selçuklu döneminden günümüze ulaşan 13. yüzyıl yapısı, özellikle batı cephesindeki duvarlarının alçak görünmesiyle dikkat çekiyor. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün resmî tanıtımında bu mimari özellik, hamamın çevresiyle arasındaki zemin seviyesi farkıyla açıklanıyor.
Kabe-i Mescit Mahallesi'nde bulunan ve Taşhan'a bitişik konumdaki Pervane Hamamı, Tokat'ın tarihî yapıları arasında yer alıyor. Kadınlar ve erkekler için ayrı bölümlerden oluşan hamam, simetrik planıyla Selçuklu dönemi mimarisinin özelliklerini taşıyor.
Pervane Hamamı neden yer seviyesinin altında kaldı?
Pervane Hamamı, çevresindeki toprak seviyesinin zamanla yükselmesi nedeniyle bugünkü zeminin birkaç metre altında bulunuyor. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğüne göre bu durum, yapının özellikle batı yönünden bakıldığında daha basık görünmesine yol açıyor.
Hamamın inşa edildiği dönemdeki zemin seviyesi ile günümüzdeki çevre düzeni arasında belirgin bir fark bulunuyor. Ancak bu değişimin hangi yıllarda ve hangi süreçlerle gerçekleştiğini ortaya koyan ayrıntılı ölçüm bilgisi resmî tanıtımda yer almıyor.
Pervane Hamamı ne zaman ve kim tarafından yaptırıldı?
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün açıklamasına göre Pervane Hamamı'nın 1277 yılı civarında Muineddin Süleyman Pervane tarafından yaptırıldığı tahmin ediliyor.
Yapının kitabesi günümüze ulaşmadığı için kesin inşa tarihi bilinmiyor. Bu nedenle 1277 yılı, doğrulanmış bir yapım tarihi değil, tarihî değerlendirmelere dayanan yaklaşık bir tarihlendirme olarak kabul ediliyor.
Hamam, Anadolu Selçuklu döneminin Tokat'ta bıraktığı mimari mirasın örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Çifte hamam mimarisiyle dikkat çekiyor
Pervane Hamamı, kadınlar ve erkekler bölümlerinin ayrı tasarlandığı çifte hamam planına sahip. Yapının kuzey bölümü kadınlara, güney bölümü ise erkeklere ayrılmış durumda.
Her iki bölümde soyunmalık, soğukluk, sıcaklık ve külhan birimleri bulunuyor. Sıcaklık bölümlerinde dört eyvanlı ve dört halvetli plan düzeni kullanılmış.
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün ayrıntılı mimari tanıtımında, yapının doğu-batı doğrultusunda uzandığı ve kuzeyden Taşhan'a bitişik olduğu belirtiliyor.
Tanıtımda beden duvarlarının moloz taşla örüldüğü, kapı ve pencere söveleri ile kemerlerde tuğla kullanıldığı, döşemelerin ise mermerle kaplandığı aktarılıyor. Müdürlüğün başka bir tanıtımında yapı malzemesi kesme taş olarak tarif edildiğinden bu ayrıntıya ilişkin kaynaklarda farklı ifadeler bulunuyor.
1951 yılındaki restorasyonda bazı özgün özelliklerini kaybetti
Pervane Hamamı'nın geçmişindeki önemli müdahalelerden biri 1951 yılında belediye tarafından gerçekleştirilen restorasyon oldu.
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, bu çalışma sırasında hamamın özgün mimari özelliklerinin bir bölümünü kaybettiğini belirtiyor. Ancak hangi yapı elemanlarının ne ölçüde değiştirildiğine ilişkin ayrıntılı bir liste paylaşılmıyor.
Bugün zeminin altında kalmış görünümü ve simetrik çifte hamam düzeni, Pervane Hamamı'nın tarihî mimarisini tanımlayan başlıca özellikler arasında bulunuyor. Yapının güncel işletme durumu, iç bölümlerinin ziyarete açık olup olmadığı ve ziyaret saatleri hakkında ise incelenen resmî kaynaklarda kesin bilgi yer almıyor.