Tokat’ın Zile ilçesine özgü Zile Beji Mermeri’ni benzer doğal taşlardan ayıran özellik yalnızca bej rengi veya dayanımı değil, kayacın içinde bulunan fosil kavkılarının oluşturduğu biyomikrit doku. Türk Patent ve Marka Kurumunun kayıtlarına göre Zile Beji Mermeri, 26 Ocak 2023’te 1326 tescil numarasıyla menşe adı olarak tescil edildi; coğrafi sınır Zile’ye bağlı Yünlü, Derebaşı ve Çayır köyleri olarak belirlendi.
Zile Beji Mermeri nasıl oluşuyor?
Coğrafi işaret siciline göre Zile Beji Mermeri, kalker ve dolomitik kalkerlerin metamorfizma sonucu yeniden kristalleşmesiyle oluşan doğal bir taş. Masif dokulu olan mermer, mikrokristalen bir yapıya sahip ve yer yer damarlar içeriyor.
Bu jeolojik yapı ürünün görünümünü ve fiziksel özelliklerini belirleyen temel unsurlar arasında yer alıyor. Ancak erişilen tescil belgesi taşın oluşum yaşını veya fosillerin kesin jeolojik dönemini sayısal olarak vermediği için kaynak olmadan milyon yıllık kesin bir tarih belirtmek doğru değil.
Fosil kavkıları neden önemli?
Zile Beji Mermeri’nin en dikkat çekici özelliklerinden biri, mikritik karbonat çamuru içindeki fosil kavkıları. TÜRKPATENT sicilinde bu fosillerin taşa biyomikrit doku kazandırdığı ve ürünü bölgedeki diğer mikrit dokulu taşlardan ayırdığı belirtiliyor.
Fosil kavkılarının hangi canlı türlerine ait olduğu veya tam olarak hangi jeolojik döneme tarihlendiği bu araştırmada bağımsız paleontolojik kaynaklarla doğrulanmadı. Bu nedenle haber açısından güvenli bilgi, fosil varlığının resmî tescilde ayırt edici bir özellik olarak kayıt altına alınmış olması.
Su emme ve gözeneklilik oranı ne kadar?
Tescil belgesinde Zile Beji Mermeri’nin atmosfer basıncında su emme oranı yüzde 0,1 ile yüzde 0,4 arasında, açık gözeneklilik değeri ise yüzde 0,1 ile yüzde 0,9 arasında veriliyor.
Görünür yoğunluğun yaklaşık 2674-2690 kilogram/metreküp aralığında olduğu belirtiliyor. Bu değerler ürün için yapılan resmî analizlerden elde edilmiş aralıkları gösteriyor; çıkarılan her taş bloğunun aynı sayısal değerlere sahip olacağı varsayılmamalı.
Dayanım değerleri nasıl?
Coğrafi işaret siciline göre Zile Beji Mermeri yüksek sertlik ve aşınma direnciyle tanımlanıyor. Tek eksenli basınç dayanımı don öncesinde yaklaşık 87,54 ile 200,65 MPa, don sonrasında ise 65,06 ile 199,86 MPa arasında ölçülmüş durumda.
Kimyasal analizlerde taşın CaO oranı yaklaşık yüzde 52,14 ile yüzde 56,08 arasında veriliyor. Bu teknik değerler ürünün karakterizasyonunda kullanılıyor ancak başka ticari mermerlerle bağımsız ve güncel bir karşılaştırmalı sıralama yapılmadığı için “Türkiye’nin en dayanıklı mermeri” gibi üstünlük bildiren ifadeler kullanılamaz.
Menşe adı hangi bölgeyi kapsıyor?
Zile Beji Mermeri için coğrafi işaret başvurusu 8 Kasım 2019’da Zile Ticaret ve Sanayi Odası tarafından yapıldı. Başvuru 2022’de Resmî Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde yayımlandı ve ürün 26 Ocak 2023’te menşe adı olarak tescil edildi.
Koruma alanı Zile ilçesinin tamamını değil, Yünlü, Derebaşı ve Çayır köylerini kapsıyor. Bu nedenle Zile’de çıkarılan her bej renkli doğal taşın otomatik olarak Zile Beji Mermeri coğrafi işaretini taşıdığı sonucu çıkarılmamalı.
Resmî tanım birlikte değerlendirildiğinde Zile Beji Mermeri’nin kimliğini; fosil kavkılarının oluşturduğu biyomikrit doku, mikrokristalen yapı, düşük su emme ve gözeneklilik, yüksek dayanım değerleri ve bu özelliklerin üç köyü kapsayan belirli jeolojik alanla doğrudan bağlantısı oluşturuyor.
