Zile Kalesi'nin kayalara oyulmuş sırrı: Roma tiyatrosu ve 1876'dan kalan iz

Tokat'ın Zile ilçesindeki tarihî kalenin kuzeydoğusunda, kayalara oyulmuş küçük bir Roma tiyatrosu bulunuyor. Antik bir höyük üzerine kurulan kale, tarihî su sarnıcı, 1876 yılında saat kulesine dönüştürülen kulesi ve 2022'de açılan Zile Kent Müzesi ile farklı dönemlerin izlerini bir arada taşıyor.

Yayınlanma
Zile Kalesi'nin kayalara oyulmuş sırrı: Roma tiyatrosu ve 1876'dan kalan iz

Tokat'ın Zile ilçe merkezinde bulunan Zile Kalesi, kuzeydoğusundaki kayalıklara oyulmuş küçük Roma tiyatrosuyla dikkat çekiyor. Antik bir höyük üzerinde yükselen tarihî kalede su sarnıcı, 1876 yılında saat kulesine dönüştürüldüğü belirtilen bir kule ve farklı dönemlerde yapılmış mimari eklemeler de bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Tokat Valiliğinin resmî tanıtımları, Zile Kalesi'nin yalnızca bir savunma yapısı olmadığını, antik çağdan sonraki dönemlere uzanan çeşitli kullanım izleri taşıdığını gösteriyor.

Julius Sezar'ın zaferiyle ilişkilendirilen geçmişiyle tanınan Zile Kalesi'nin daha az bilinen özelliklerinden biri olan kaya tiyatrosu, bölgenin Roma dönemindeki mimari mirasına farklı bir pencere açıyor. Kale girişindeki tarihî kışla binasında 2022 yılında açılan Zile Kent Müzesi ise ilçenin geçmişini farklı eserler üzerinden anlatıyor.

Zile Kalesi'ndeki Roma tiyatrosu nerede bulunuyor?

Roma tiyatrosu, Zile Kalesi'nin kuzeydoğusundaki kayalıklara oyulmuş küçük bir tarihî yapı olarak tanımlanıyor. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Zile Belediyesi ve GoTürkiye'nin resmî tanıtımlarında tiyatronun bu konumu belirtiliyor.

Tokat Valiliği ise tiyatronun kalenin doğu yönündeki kayalar oyularak oluşturulduğunu aktarıyor. Her iki tarif de yapının kalenin doğu ve kuzeydoğu kesimiyle ilişkili olduğunu gösteriyor.

Niksar'da üç noktada çalışma: İki mahallede yol, Çanakçı Deresi'nde temizlikİçeriği görüntüle →

Ancak tiyatronun kesin inşa yılı, kaç kişilik olduğu ve sahne düzeninin nasıl oluşturulduğu araştırılan resmî kaynaklarda açıklanmıyor. Kayaya oyulmuş kalıntıların bulunması, antik tiyatronun bütün bölümlerinin günümüze eksiksiz ulaştığı anlamına da gelmiyor.

Bu nedenle Zile'deki yapı, kapasitesi veya mimarı belirlenmiş büyük bir antik tiyatro olarak değil, resmî kültür envanterlerinde tanımlanan küçük bir Roma tiyatrosu kalıntısı olarak değerlendiriliyor.

Zile Kalesi ne zaman ve kim tarafından yaptırıldı?

Zile Kalesi'nin ilk kuruluş tarihi ve kurucusu kesin olarak bilinmiyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının tarihsel değerlendirmesine göre yapı, Zile Ovası'na hâkim bir höyük üzerinde bulunuyor ve Roma dönemine uzanan mimari özellikler taşıyor.

Bakanlığın Kültür Portalı'nda, çevredeki mimari parçalar ve kitabelerden hareketle kalenin MS 1. yüzyılda yapılmış bir Roma kalesi olabileceği belirtiliyor.

Ancak kalenin bulunduğu höyüğün antik çağlardan beri kullanılması, bugün ayakta bulunan bütün surların aynı tarihte inşa edildiğini göstermiyor.

Niksar Pazartesi Pazarı pazar günü de kuruluyor: Tezgâhlarda neler var?İçeriği görüntüle →

Sur duvarlarının yükseklikleri, kulelerin biçimleri ve taş örgülerindeki farklılıklar, yapının çeşitli dönemlerde onarıldığına ve genişletildiğine ilişkin izler arasında gösteriliyor. Bu özellikler Zile Kalesi'nin tek bir inşa dönemine ait olmadığını ortaya koyuyor.

Kalenin 1336 tarihli kitabesi ne anlatıyor?

Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımına göre Zile Kalesi'ndeki 1336 tarihli kitabe, Ertena Beyi Alâeddin Bey döneminde gerçekleştirilen onarım ve eklemelerle ilişkili.

Resmî açıklamada bu dönemde kalede bazı düzenlemeler yapıldığı ve bir zaviye inşa edildiği belirtiliyor.

1336 yılı, kalenin Roma dönemindeki ilk kuruluş tarihi olarak kullanılmıyor. Bunun yerine, yapının sonraki yüzyıllarda da önemini koruduğunu gösteren tarihli bir onarım kaydı niteliği taşıyor.

Kalenin farklı bölümlerinde düzgün kesme taş, moloz taş ve tuğla kullanılması da mimari çeşitliliğin göstergeleri arasında bulunuyor. Sur duvarları ve yuvarlak burçlar ise yapının savunma mimarisiyle ilişkili unsurlarını oluşturuyor.

Zile Kalesi'ndeki saat kulesi neden çalışmıyor?

Zile Kalesi'nde bulunan saat kulesi, resmî turizm tanıtımlarında işlevini yitirmiş bir yapı olarak belirtiliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasına göre anıtsal giriş kapısı üzerindeki silindirik gövdeli kule, Ziya Paşa'nın 1876 yılındaki ziyareti sırasında saat kulesine dönüştürüldü.

Bu bilgi, kalenin daha sonraki dönemlerde yalnızca savunma amacıyla kullanılmadığını, farklı işlevler kazandığını gösteriyor.

Ancak saatin ne zaman çalışmayı bıraktığı, mekanizmasının günümüzdeki durumu ve ileride yeniden çalıştırılmasına yönelik bir proje bulunup bulunmadığı araştırılan kaynaklarda açıklanmıyor.

1876 tarihli dönüşüm de kalenin tamamının aynı yıl yeniden inşa edildiği anlamına gelmiyor. Söz konusu tarih, giriş bölümündeki kulenin işleviyle ilişkili.

Tarihî su sarnıcı yeniden ortaya çıkarıldı

Zile Kalesi'nin içerisindeki tarihî su sarnıcı, Zile Belediyesi tarafından açılarak özgün görünümüne kavuşturuldu. Bu bilgi Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Zile Belediyesi ve GoTürkiye'nin tanıtımlarında yer alıyor.

Su sarnıcı, kalenin tarihsel kullanımında suyun depolanmasına yönelik mimari düzenlemeleri anlamak açısından önemli bir unsur oluşturuyor.

Bununla birlikte sarnıcın kapasitesi, hangi tarihte yapıldığı, belediyenin çalışmasının ne zaman tamamlandığı ve günümüzde su depolamak için kullanılıp kullanılmadığı kesin olarak açıklanmıyor.

Sarnıcın açığa çıkarılması, kalenin bütün bölümlerinde restorasyonun tamamlandığını gösteren bir bilgi olarak da değerlendirilmemeli.

Julius Sezar'ın Veni Vidi Vici sözü gerçekten burada mı söylendi?

Julius Sezar'ın Veni Vidi Vici sözünün doğrudan Zile Kalesi'nde söylendiği anlatımı, resmî kaynaklarda rivayet olarak aktarılıyor. Sözün kale içerisindeki belirli bir noktada söylendiği kesin biçimde doğrulanmış değil.

Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün tarih anlatımına göre Julius Sezar, MÖ 47 yılında Zile yakınlarında yaptığı savaşta zafer kazandı. Tokat Valiliği, Sezar'ın karşısındaki hükümdarı Pontus Kralı Mithridates'in oğlu II. Pharnakes olarak tanımlıyor.

Latince Veni Vidi Vici ifadesi Türkçede Geldim, Gördüm, Yendim anlamına geliyor. Tarihsel anlatımlarda bu söz, Sezar'ın savaşın ardından elde ettiği zaferle ilişkilendiriliyor.

Ancak savaşın Zile yakınlarında gerçekleşmesiyle sözün doğrudan kale içinde söylendiği iddiası birbirinden ayrı tutulmalı. Ayrıca MÖ 47 yılındaki savaş, kalenin günümüzde görülen bütün surlarının inşa tarihi olarak kabul edilemez.

Tokat Barosunda seçim günü: Genel kurul tamamlandı, yeni başkan belirlenecekİçeriği görüntüle →

Zile Kent Müzesi'nde hangi eserler bulunuyor?

Zile Kalesi'nin girişindeki 19. yüzyıl kışla binası, 2022 yılında açılan Zile Kent Müzesi'ne ev sahipliği yapıyor. Müze, Veni Vidi Vici Kent Müzesi adıyla da tanıtılıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasına göre yaklaşık 900 metrekarelik müze alanında Zile'nin Roma döneminden Osmanlı dönemine uzanan tarihini anlatan farklı eserler sergileniyor.

Tokat Ulu Camii'nin iki mimari sırrı: Çift son cemaat yeri ve taş kuş eviİçeriği görüntüle →

Tarihî Zile evleri ve camilerinin maketleri, Zile Panayırı'nın minyatür canlandırması, geleneksel el sanatları, ev yaşamında kullanılan nesneler, kağnılar, at arabaları ve müzik aletleri resmî tanıtımda belirtilen örnekler arasında bulunuyor.

Böylece kale çevresindeki kültürel miras, yalnızca surlar ve antik tiyatro kalıntısıyla sınırlı kalmıyor. Müze, ilçenin toplumsal yaşamı ve gündelik kültürüne ilişkin ayrı bir tarihsel anlatım sunuyor.

Zile Kalesi nerede, ziyaret edilebiliyor mu?

Zile Kalesi, Tokat'ın Zile ilçe merkezinde, Zile Ovası'na hâkim yüksek bir noktada bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımında kale için Sakiler, Sakarya Caddesi No:76, Zile/Tokat adresi veriliyor.

Resmî turizm anlatımlarında Zile merkezden Sezar Yolu üzerinden kaleye ulaşılabileceği belirtiliyor. Ancak bu konum bilgisi, kale içerisindeki her tarihî bölümün ziyaretçilere açık olduğu anlamına gelmiyor.

Özellikle kayalara oyulmuş Roma tiyatrosuna güncel erişim koşulları, alanın güvenlik durumu ve ziyaret güzergâhına ilişkin ayrıntılar araştırılan kaynaklarda kesinleştirilmedi.

Zile Kent Müzesi'nin güncel açılış saatleri ve giriş koşulları da ayrıca doğrulanmış değil. Bu nedenle kale ile müzenin ziyaret düzeni birbirinden ayrı değerlendirilmeli.

Zile Kalesi'nin Roma tiyatrosu, tarihî sarnıcı, 1336 tarihli onarım izleri ve 1876'da saat kulesine dönüştürülen kulesi, yapının farklı dönemlere yayılan geçmişini ortaya koyuyor. Kayalara oyulmuş tiyatronun kesin inşa yılı ve kapasitesi ise resmî tanıtımlarda henüz açıklığa kavuşmuş değil.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.