Tokat’ın Zile ilçesinde yaşayan 80 yaşındaki Ali Karakaranfil, 10 yaşında çırak olarak başladığı kalaycılık mesleğini yaklaşık 70 yıldır sürdürüyor. İlerleyen yaşına rağmen ocağının başından ayrılmayan Karakaranfil, geleneksel yöntemlerle bakır kapları kalaylamaya devam ediyor.
Çocuk yaşta bir ustanın yanında mesleği öğrenmeye başlayan Karakaranfil’in yaklaşık 10 yıllık çıraklık döneminin ardından kendi işini yapmaya başladığı aktarılıyor. Bugün ise değişen mutfak alışkanlıkları nedeniyle talebi azalan bir zanaatı Zile’de yaşatmayı sürdürüyor.
Ali Karakaranfil kalaycılığa kaç yaşında başladı?
Ali Karakaranfil kalaycılığa 10 yaşında başladı. Yerel kaynaklarda Karakaranfil’in çocuk yaşta bir ustanın yanında çırak olarak çalışmaya başladığı ve meslekte yaklaşık 70 yılı geride bıraktığı belirtiliyor.
Yaklaşık 10 yıl süren çıraklık döneminin ardından kendi işini yapmaya başlayan Karakaranfil, meslek hayatının büyük bölümünü Zile’de geçirdi. Kesin doğum tarihi resmî bir biyografi veya nüfus kaydıyla ayrıca doğrulanmasa da yerel kaynaklar 2026 yılında 80 yaşında olduğunu ortak biçimde aktarıyor.
Kalaycılık neden giderek azalıyor?
Karakaranfil’e göre kalaycılığa olan talebin azalmasındaki temel nedenlerden biri mutfakta kullanılan kapların değişmesi. Geçmişte yaygın olan bakır kapların yerini zamanla çelik, alüminyum, teflon ve farklı malzemelerden üretilen mutfak eşyaları aldı.
Bu değişim, düzenli olarak kalaylanması gereken bakır kapların günlük kullanımını azaltırken kalay ustalarının iş hacmini de daralttı. Zile’de halen kaç kalay ustasının çalıştığı veya kaç çırağın bu mesleği öğrendiğine ilişkin güncel resmî bir istatistik bulunmuyor.
Askerlikte de kalaycılık yaptı
Yerel kaynaklarda Karakaranfil’in askerlik döneminde Ankara Kara Harp Okulu’nda da kalaycılık yaptığı aktarılıyor. Kendi anlatımına göre burada kendisine görevde kalması yönünde teklif yapıldı ancak Karakaranfil bu teklifi kabul etmeyerek Zile’ye döndü ve baba ocağındaki mesleğini sürdürdü.
Bu anlatımı doğrulayan ayrı bir askerî veya kurumsal belgeye araştırma sırasında ulaşılamadığı için söz konusu bölüm Karakaranfil’in kendi hatırası çerçevesinde değerlendiriliyor.
Tokat’ta kalaycılık hâlâ yaşayan el sanatları arasında
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, kalaycılığı kentte ve ilçelerde hâlen sürdürülen geleneksel el sanatları arasında gösteriyor. Resmî kayıtlarda bakırcılık, yazmacılık, semercilik ve süpürgecilik gibi zanaatlarla birlikte kalaycılığın da Tokat’ın el sanatları geleneğinin parçası olduğu belirtiliyor.
Tokat’ın tarih boyunca önemli ulaşım güzergâhları üzerinde bulunmasının şehirde farklı zanaatların gelişmesine katkı sağladığı ifade ediliyor. Bazı meslekler zamanla kaybolurken kalaycılık gibi bazı el sanatları az sayıda usta sayesinde yaşamaya devam ediyor.
70 yıllık meslek bir usta-çırak hikâyesine dönüştü
Ali Karakaranfil’in hikâyesi yalnızca uzun bir meslek yaşamını değil, geleneksel zanaatların yeni kuşaklara aktarılması sorununu da ortaya koyuyor. Kalaycılığın geçmişe göre daha az talep görmesi ve çırak yetiştirme imkânlarının daralması, mesleğin geleceğini belirsizleştiren başlıklar arasında yer alıyor.
Karakaranfil ise yaklaşık 70 yıl önce başladığı işi bugün de aynı geleneksel yöntemlerle sürdürerek Zile’de kalaycılığın yaşayan temsilcilerinden biri olmaya devam ediyor.
