Tokat bileziği nasıl yapılıyor? Altın teller el işçiliğiyle şekilleniyor

Coğrafi işaretli Tokat Bileziği, altının ince tellere dönüştürülüp elde bükülmesi ve kilit bölümünün geleneksel yöntemlerle hazırlanmasıyla üretiliyor. Tokat Mengil Kolluğu adıyla da bilinen bilezik, farklı sıra sayılarında hazırlanabiliyor ve yaklaşık üç asırlık bir kuyumculuk geleneğini yaşatıyor.

Yayınlanma
Tokat bileziği nasıl yapılıyor? Altın teller el işçiliğiyle şekilleniyor

Tokat’ın geleneksel kuyumculuk ürünlerinden Tokat Bileziği, diğer adıyla Tokat Mengil Kolluğu, seri üretimden farklı olarak çok aşamalı el işçiliğiyle hazırlanıyor. Coğrafi işaretli ürünün yapımında altın önce eritilip çubuk haline getiriliyor, ardından ince tellere dönüştürülerek elde bükülüyor ve özel kilit bölümüyle birleştiriliyor.

Tokat bileziği nasıl yapılıyor?

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Tokat Valiliğinin kayıtlarına göre üretim, altının eritilmesiyle başlıyor. Elde edilen çubuklar silindirlerden geçirilerek inceltiliyor, ardından hadde adı verilen aletten geçirilerek daha ince ve işlenebilir tellere dönüştürülüyor.

Hazırlanan teller daha sonra el mengenesinde bükülüyor ve bileziğin gövdesi oluşturuluyor. Tellerin burgu, zincir ve üçgen adı verilen farklı biçimlerde şekillendirilebildiği de coğrafi işaret kaynaklarında yer alıyor.

Tokat bileziği kaç sıra oluyor?

Tokat Bileziği yalnızca yedi sıralı olarak üretilmiyor. Eski resmî kaynaklarda yedi sıra öne çıkarken, daha yeni coğrafi işaret kayıtlarında 3, 5, 7 ve 9 sıralı farklı örneklerden söz ediliyor. 2025 tarihli Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı kataloğunda ise 5, 7 ve 9 sıralı üretimlerin bulunduğu belirtiliyor.

Bu nedenle bileziğin sıra sayısı üretim biçimine ve modele göre değişebiliyor. 2021 tarihli coğrafi işaret duyurusunda ürünün ortalama ağırlığının 80 ile 110 gram arasında olduğu aktarılıyor.

Bileziğin kilit bölümü nasıl hazırlanıyor?

Tokat Bileziğinin dikkat çeken bölümlerinden biri toka ya da kaş olarak adlandırılan kilit kısmı. Geleneksel yöntemde bu bölüm, zahmetli bir işlem olan kum dökümü tekniğiyle hazırlanıyor.

Örülmüş ve bükülmüş tel gövde daha sonra bu kilit bölümüne bağlanıyor. Böylece yalnızca süs amacı taşıyan bir takı değil, kuyumculuk tekniğinin farklı aşamalarını bir araya getiren el emeği bir ürün ortaya çıkıyor.

Tokat Bileziği ne zaman coğrafi işaret aldı?

Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının açıklamasına göre Tokat Ticaret ve Sanayi Odasının başvurusu sonucunda Tokat Bileziği/Tokat Mengil Kolluğu, 6 Ağustos 2021’de Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işaretiyle tescillendi. Ürünün tescil numarası 819 olarak açıklandı.

Coğrafi işaret, bileziğin Tokat’la özdeşleşmiş üretim tekniğinin ve geleneksel niteliğinin korunması açısından önemli bir kayıt oluşturuyor.

Tokat Bileziğinin geçmişi ne kadar eski?

Bölgesel turizm ve kültür kaynaklarında Tokat Bileziğinin yaklaşık üç asırlık bir geçmişe sahip olduğu belirtiliyor. Kesin başlangıç yılına ilişkin birincil tarihî belge bulunmadığı için bu süre yaklaşık bir gelenek olarak değerlendirilmekte.

Tokat kültüründe özellikle düğünlerde kullanılan ve hediye edilen bilezik, kentteki yazmacılık ve bakırcılık gibi geleneksel el sanatlarıyla birlikte kuşaktan kuşağa aktarılan üretim kültürünün parçalarından biri.

Tokat’ta görüntülendiği belirtilen CANİKMAN, TEKNOFEST’te ilgi gördüİçeriği görüntüle →

Gelenek bugün de yaşatılıyor mu?

Tokat İl Milli Eğitim Müdürlüğünün kültür yayınlarında Tokat Bileziğinin yalnızca el işçiliğiyle yapılabildiği ve üretimin birkaç usta tarafından sürdürüldüğü belirtiliyor. Kuyumcu ustası Bahattin İspirli de bu sanatla özdeşleşen isimler arasında anılıyor.

Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün 2025 tarihli e-bülteninde ise geleneksel bilezik tekniğinin 925 ayar gümüş üzerinde de uygulandığı ve ilk kadın Tokat Bileziği ustasının yetiştirildiği kayda geçirildi. Bu çalışmalar, tescilli altın bileziğin yerini almak yerine geleneksel kuyumculuk tekniğinin yeni kuşaklara aktarılmasına yönelik kültürel çalışmalar olarak öne çıkıyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.