Tokat'ın geleneksel kuyumculuk ürünlerinden Mengil Kolluğu, altın tellerin bükülüp örülmesiyle hazırlanan ve farklı sıra sayılarıyla şekillenen özel bir bilezik. Tokat Bileziği olarak da bilinen bu el sanatı ürünü, üç, beş, yedi ve dokuz sıralı modelleriyle dikkat çekiyor. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 6 Ağustos 2021'de coğrafi işaretle tescil edilen bileziğin üretiminde tel işçiliği ve geleneksel kilit sistemi belirleyici özellikler arasında bulunuyor.
Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının 27 Ağustos 2021 tarihli açıklaması, Mengil Kolluğunun altın külçeden başlayarak örgülü bileziğe dönüşen üretim aşamalarını ve farklı modellerini ayrıntılarıyla anlatıyor.
Tokat Mengil Kolluğu Nasıl Yapılıyor?
Mengil Kolluğunun üretimi, altının eritilerek çubuk hâline getirilmesi ve ardından ince tellere dönüştürülmesiyle başlıyor. Altın çubuklar silindirden geçirilerek sonraki işlemler için hazırlanıyor.
Elde edilen teller, hadde adı verilen kuyumculuk aracından geçiriliyor. Daha sonra el mengenesi kullanılarak bükülen teller, bileziğin örgüsünde kullanılacak biçimlere dönüştürülüyor.
Bu aşamada burgu, zincir ve üçgen olarak adlandırılan farklı tel şekilleri hazırlanıyor. Bileziğin görünümü, tellerin nasıl büküldüğüne ve kaç sıra hâlinde örüldüğüne göre değişiyor.
Tokat Bileziğinin Dört Farklı Modeli Neler?
Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının 2021 tarihli açıklamasında Tokat Bileziğinin üç, beş, yedi ve dokuz sıralı modellerinin hazırlanabildiği belirtiliyor.
Bu modeller arasındaki temel fark, bileziği oluşturan örgülü altın tel sıralarının sayısı. Üretimde kullanılan burgu, zincir ve üçgen biçimli teller, geleneksel örgü düzeninin oluşturulmasını sağlıyor.
Ajansın 2025 tarihli coğrafi işaretli ürünler kataloğunda ise beş, yedi ve dokuz sıralı modeller öne çıkarılıyor. Üç sıralı model, 2021 tarihli açıklamada bulunmasına rağmen kataloğun incelenen bölümünde ayrıca sayılmıyor.
Mengil Kolluğunun Kilit Sistemi Neden Farklı?
Tokat Mengil Kolluğunda örülmüş teller, toka veya kaş adı verilen geleneksel kilit sistemiyle tamamlanıyor. Bu bölüm, bileziğin uçlarını birleştirerek ürünün kullanılmasını sağlıyor.
Dolayısıyla Mengil Kolluğunun ayırt edici özellikleri yalnızca altın tellerin örgüsünden oluşmuyor. Örgü düzeniyle birlikte kullanılan kilit sistemi de geleneksel üretim biçiminin bir parçasını oluşturuyor.
Tokat Bileziği Kaç Gram?
Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının 2021 tarihli tescil duyurusunda Tokat Bileziğinin ortalama 80 ila 110 gram arasında değişen ağırlıklarda üretildiği belirtiliyor.
Ancak bu rakam her bileziğin aynı ağırlıkta olduğu anlamına gelmiyor. Modelin sıra sayısı ve üretim özellikleri farklılık gösterebiliyor.
Açıklanan ağırlık aralığından güncel bir satış fiyatı da çıkarılamıyor. Araştırılan resmî kaynaklarda 2026 yılına ait standart bir Mengil Kolluğu satış bedeli bulunmuyor.
Tokat Bileziği Ne Zaman Coğrafi İşaret Aldı?
Tokat Bileziği veya Tokat Mengil Kolluğu, 6 Ağustos 2021 tarihinde 819 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak kayıt altına alındı.
Türk Patent ve Marka Kurumunun siciline göre başvuru, Tokat Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 3 Mart 2021 tarihinde yapıldı.
Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı, 27 Ağustos 2021'de yayımladığı duyuruda tescil sürecini kamuoyuyla paylaştı. Ajansın 2025 tarihli coğrafi işaretli ürünler kataloğunda da Mengil Kolluğunun üretim tekniği ve tescil bilgilerine yer verildi.
Coğrafi işaret kaydı, Tokat'ın geleneksel kuyumculuk mirasında altın tel örgüsünün ve Mengil Kolluğuna özgü üretim yönteminin tanımlanmasını sağlıyor. Tescil 2021 yılında gerçekleştirildiğinden bu bilgi, 2026'da alınmış yeni bir tescil kararı olarak değerlendirilmemeli.