Tokat Çöreği’nin ayırt edici özelliklerinin başında nohut mayası ve gürgen ya da pelit odunuyla yakılan fırında uygulanan iki aşamalı pişirme yöntemi geliyor. Türk Patent ve Marka Kurumunun coğrafi işaret sicil belgesine göre hamur özel amaçlı buğday unu, nohut mayası ve suyla hazırlanıyor; 25-30 derecede 3-4 saat fermente edildikten sonra şekillendirilip odun ateşinde pişiriliyor.
Tokat Çöreği, 17 Eylül 2021 tarihinde 895 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı. Tescil sahibi Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, ürünün coğrafi sınırı ise Tokat ili olarak kayıtlı.
Tokat Çöreği’nde nohut mayası nasıl hazırlanıyor?
TÜRKPATENT tarifine göre nohut mayası için 80-100 gram iri kırılmış nohut ve 4-6 gram tuz kullanılıyor. Malzemeler 1 litrelik cam kavanozda kaynatılmış suyla bir araya getiriliyor ve 37-40 derece sıcaklıkta 16-18 saat fermantasyona bırakılıyor.
Fermantasyonun ardından sıvı bölüm süzülerek maya olarak kullanılıyor. Sicil belgesinde nohut mayasının hamuru daha yumuşak ve kolay işlenebilir hale getirdiği, ürünün tat ve aroma profilini etkilediği belirtiliyor. Kaynaklarda nohut mayasına ilişkin ayrıca bir sağlık faydası iddiası yer almıyor.
Hamur ne kadar bekletiliyor?
Ana hamur 25-30 derecede 3-4 saat fermente ediliyor. Bu sürede hamurun hacminin yaklaşık yüzde 30-40 artması bekleniyor.
Şekillendirilen çöreklerin üzerine daire, ay, yıldız, kalp veya çiçek gibi desenler verilebiliyor. Tokat Çöreği sade hazırlanabildiği gibi cevizli, üzümlü-cevizli, şekerli-cevizli ve ballı-cevizli çeşitlere de sahip. Ceviz kullanılan çeşitlerde coğrafi işaretli Niksar Cevizi tercih ediliyor.
Tokat Çöreği neden iki kez fırına giriyor?
Geleneksel üretimde pişirme iki aşamada gerçekleştiriliyor. Şekillendirilmiş hamur önce 180-200 derece sıcaklıktaki fırının ateşe en uzak bölümünde 2-3 dakika tutuluyor.
Çörekler daha sonra fırından çıkarılarak 10-15 dakika dinlendiriliyor. Üzerlerine yeniden yumurta sürüldükten sonra ikinci kez fırına veriliyor. Son pişirme süresi çöreğin gramajına göre 7-17 dakika arasında değişiyor.
Pişirme sırasında tepsiler ateşe doğru kademeli biçimde yaklaştırılıyor ve ürünün altıyla üstünün kızarması sağlanıyor. Sicil belgesinde fırın tabanının ateş tuğlasından olması, yakıt olarak ise gürgen ve/veya pelit odununun kullanılması geleneksel üretim yönteminin parçaları arasında gösteriliyor.
Tokat Çöreği kaç gün dayanıyor?
TÜRKPATENT sicil belgesine göre Tokat Çöreğinin oda sıcaklığındaki raf ömrü 3 gün. Ürünün güncel satış fiyatı ise işletmeye, çeşide ve gramaja göre değişebildiği için resmî kayıtlarda sabit bir fiyat yer almıyor.
Coğrafi işaret şartları nasıl denetleniyor?
Tokat Çöreğinin tescilde belirtilen özelliklere uygun üretilip üretilmediği, Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği koordinasyonundaki kurul tarafından denetleniyor. Kurulda Tokat İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümünden uzmanlar da yer alıyor.
Denetimlerin yılda en az bir kez yapılması öngörülüyor. Buna karşılık Tokat genelinde bugün kaç işletmenin coğrafi işaret şartlarına uygun üretim yaptığı veya yıllık toplam Tokat Çöreği üretim miktarı kamuya açık kaynaklarda belirtilmiyor.