Tokat mutfağının geleneksel yemeklerinden keşkek, kısa sürede hazırlanan bir tarif değil. Kültür ve Turizm Bakanlığının Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynaklı tarifine göre koyun eti, yarma, nohut, çemen ve sarımsakla hazırlanan yemek, kısık ateşte ya da ekmek fırınında yaklaşık 4-5 saat pişiriliyor.
Tokat keşkeği nasıl yapılıyor?
Kültür Portalındaki resmî tarifte 2 kilogram koyun eti, 3 kase yarma, 1,5 su bardağı nohut, 2 yemek kaşığı çemen, 1 baş sarımsak, 6 çorba kaşığı tereyağı, pul biber ve tuz kullanılıyor.
Nohut bir gece önceden sıcak suda bekletiliyor. Ardından etle birlikte haşlanıyor ve nohut hafifçe yumuşadığında yarma tencereye ekleniyor. Çemen ise az miktarda suda ezildikten sonra sarımsak, tuz, baharat ve tereyağıyla birlikte karışıma katılıyor.
Tokat keşkeği kaç saat pişiyor?
Resmî Tokat tarifine göre keşkek, kaynamaya başladıktan sonra yaklaşık 4-5 saat kısık ateşte ya da ağzı kapalı biçimde ekmek fırınında pişiriliyor. Uzun pişirme süreci, et, yarma ve nohudun aynı tencerede iyice yumuşamasına olanak sağlıyor.
Bu süre yöresel tarifte verilen uygulamayı gösteriyor. Kullanılan kap, fırın, miktar ve evdeki hazırlama yöntemine göre pişirme süresinin değişebileceği göz önünde bulundurulmalı.
Tokat keşkeğinde çemen neden kullanılıyor?
Tokat tarifinin dikkat çeken unsurlarından biri çemen. Kültür Portalındaki tarifte çemen doğrudan malzemeler arasında yer alıyor ve yemek pişirilmeden önce suda ezilerek karışıma ekleniyor.
Çemenin Tokat keşkeğini Türkiye’deki bütün diğer keşkek çeşitlerinden ayıran tek unsur olduğu söylenemez. Ancak resmî Tokat tarifinde çemen ve sarımsağın kullanılması, yöresel reçetenin belirgin ayrıntıları arasında bulunuyor.
Keşkek neden yalnızca bir yemek olarak görülmüyor?
Keşkek, Türkiye’nin birçok bölgesinde yalnızca mutfak ürünü değil, toplu hazırlama ve paylaşma geleneğinin de parçası. UNESCO, Türkiye’nin Tören Keşkeği Geleneğini 2011 yılında İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesine aldı.
UNESCO kayıtlarında tören keşkeği; düğün, sünnet ve dini bayram gibi toplu etkinliklerde kadınlar ve erkeklerin birlikte hazırladığı bir gelenek olarak anlatılıyor. Buğday ve et büyük kazanlarda uzun süre pişiriliyor, daha sonra dövülerek kıvam kazandırılıyor. Hazırlık ve pişirme sürecine müzik, dua, ortak çalışma ve paylaşım da eşlik edebiliyor.
UNESCO’daki tören keşkeği ile Tokat tarifi aynı mı?
Hayır. UNESCO kaydı Türkiye genelindeki törensel keşkek geleneğini anlatırken, Kültür Portalındaki Tokat tarifi yerel bir yemek reçetesini veriyor. UNESCO anlatısında hazırlık bir önceki gün başlayabiliyor ve pişirme gece boyunca sürebiliyor; Tokat tarifinde ise yaklaşık 4-5 saatlik pişirme süresi belirtiliyor.
Tokat Valiliğinin yöresel yemekler listesinde de keşkek ilin geleneksel tahıl yemekleri arasında yer alıyor. Tokat’taki tarif, uzun pişirme süresiyle koyun eti, yarma, nohut, çemen ve sarımsağı aynı tencerede buluşturan yerel mutfak mirasının örneklerinden biri olarak yaşamaya devam ediyor.