Tokat mutfağının coğrafi işaretli lezzetlerinden Tokat Yağlısı'nın ayırt edici özelliği, hamurunun 8-10 kez yağlanıp katlanması ve taş tabanlı fırında pişirilmesi. Özellikle kahvaltılarda tüketilen bu geleneksel hamur işi, sade ve iç malzemeli çeşitleriyle hazırlanıyor. Türk Patent ve Marka Kurumunun tescil belgesi, Tokat Yağlısı'nın malzemelerinden hamurun açılmasına, katlanmasından pişirilmesine kadar üretim yöntemini ayrıntılı biçimde tanımlıyor.
Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinin başvurusuyla 17 Eylül 2021 tarihinde mahreç işareti alan ürün, 897 tescil numarasıyla koruma altına alındı. Birliğin açıklamasına göre Tokat Yağlısı'nın ticari geçmişi yaklaşık 100 yıla dayanıyor.
Tokat Yağlısı'nın lezzet sırrı nedir?
Tokat Yağlısı'nın karakteristik dokusunu oluşturan temel işlem, ince açılan hamurun tekrar tekrar yağlanarak katlanmasıdır. Tescilli üretim yönteminde bu işlem 8-10 kez uygulanıyor.
Katlama işlemlerinin ardından hamur bohça biçiminde kapatılıyor, yeniden dinlendiriliyor ve pişirmeye uygun şekle getiriliyor. Türk Patent ve Marka Kurumunun sicil belgesinde bu yöntemin ürünün gevrek yapısının oluşmasında önemli olduğu belirtiliyor.
Lezzeti etkileyen diğer unsur ise taş fırın. Resmî üretim tarifinde fırında kullanılan gürgen gibi yakacakların oluşturduğu tütsü ve reçineli bileşiklerin Tokat Yağlısı'na özgü aromaya katkı sağladığı ifade ediliyor.
Tokat Yağlısı hangi malzemelerle yapılıyor?
Coğrafi işaret tescil belgesine göre Tokat Yağlısı'nın temel malzemeleri buğday unu, su, tuz ve özel amaçlı bitkisel yağ veya tereyağı.
Ürünün sade çeşidi ile iç malzemeli çeşitleri arasında şekil bakımından da farklılık bulunuyor. Sade Tokat Yağlısı daire biçiminde hazırlanırken iç malzemeli çeşitler D harfi şeklinde yapılıyor.
İç malzemesi olarak peynir, çökelek, sucuk, pastırma veya patates kullanılabiliyor. Bu çeşitlilik, geleneksel üretim tekniği korunurken farklı iç malzemelerle ürün hazırlanmasına imkân tanıyor.
Hamur neden defalarca açılıp katlanıyor?
Tokat Yağlısı'nın tescilli tarifinde hamurun hazırlanması belirli aşamalardan oluşuyor. Öncelikle yoğrulan hamur dinlendiriliyor ve 100-110 gramlık parçalara ayrılıyor.
Ardından merdaneyle açılan hamur, serpme işlemiyle yaklaşık 50-70 santimetre çapa kadar inceltiliyor. Açılan hamurun yağlanıp katlanması 8-10 kez tekrarlanıyor.
Bu işlem, ürünün geleneksel yapısını belirleyen aşamalardan biri. Katlama tamamlandığında hamur bohça şeklinde kapatılıyor ve son biçimi verilmeden önce yeniden dinlendiriliyor.
Tokat Yağlısı taş fırında kaç dakikada pişiyor?
Coğrafi işaret belgesindeki üretim yöntemine göre Tokat Yağlısı, 180-220 derece sıcaklıktaki taş fırında yaklaşık 8-10 dakikada pişiriliyor.
Pişirme için tabanı ateş tuğlasından oluşan fırın kullanılıyor. Hamur başlangıçta doğrudan alevden uzakta tutuluyor. Kabarmasının ardından üzerinin kızarması için aleve yaklaştırılıyor.
Tescilli tarifte pişirme sıcaklığının, süresinin ve hamurun fırın içindeki konumunun belirlenmesi, geleneksel üretim yönteminin bir parçası olarak yer alıyor. Belirtilen değerler resmî tarifin ölçülerini ifade ediyor; bütün fırınların güncel üretim koşullarının aynı olduğu ayrıca doğrulanmış değil.
Tokat Yağlısı ne zaman coğrafi işaret aldı?
Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, ürünün coğrafi işaret tescili için 4 Mayıs 2021 tarihinde başvuruda bulundu. Türk Patent ve Marka Kurumu, başvuruyu 17 Eylül 2021 tarihinde sonuçlandırarak Tokat Yağlısı'nı mahreç işaretiyle tescilledi.
Birliğin 15 Kasım 2021 tarihli açıklamasına göre tescil çalışmaları, Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının 2019 Teknik Destek Programı ve Tokat Ekmekçiler, Çörekçiler Odasının katkılarıyla yürütüldü.
Mahreç işareti, ürünün kendine özgü özellikleri ile Tokat arasındaki coğrafi bağın resmî olarak korunmasını sağlıyor. Tescil belgesine göre Tokat Yağlısı'nın üretim aşamalarının Tokat ili sınırları içinde gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Geleneksel üretim nasıl korunuyor?
Tokat Yağlısı'nın coğrafi işaret şartlarına uygunluğu, Tokat Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinin koordinasyonundaki uzman heyet tarafından denetleniyor.
Denetim kapsamında kullanılan malzemeler, üretim yöntemi ve coğrafi işaretin kullanımı değerlendiriliyor. Böylece tescil, yalnızca ürün adını değil, Tokat Yağlısı'nı diğer hamur işlerinden ayıran geleneksel yapım özelliklerini de kapsıyor.
Ürünün güncel satış fiyatı, Tokat'taki toplam üretici sayısı ve günlük üretim miktarı hakkında ise incelenen resmî kaynaklarda doğrulanmış yeni veri bulunmuyor.