Tokat'ın 500 yıllık Dive Dokuması: Bir santimetresinde 22 ipliğin sırrı

Tokat'ın coğrafi işaretli Dive Dokuması, santimetre başına 22 çözgü ipliği ve 18 atkıyla geleneksel tezgâhlarda hazırlanıyor. Geçmişi 16. yüzyıla uzanan kumaşın yaşatılması için 15 tezgâh ve 25 kadına eğitim hedefiyle bir proje de başlatıldı.

Yayınlanma
Tokat'ın 500 yıllık Dive Dokuması: Bir santimetresinde 22 ipliğin sırrı

Tokat'ın geleneksel el sanatlarından Dive Dokuması, bir santimetrelik bölümünde 22 çözgü ipliği ve 18 atkı bulunacak şekilde üretilen, yüzde 100 pamuklu bir kumaş. Türk Patent ve Marka Kurumunun coğrafi işaret belgesine göre geçmişi 16. yüzyıla uzanan dokuma, 22 Eylül 2025 tarihinde mahreç işaretiyle tescil edildi. Kumaşın alacalı desenleri, doğal boyalarla elde edilen renkleri ve geleneksel tezgâhlarda hazırlanması, onu Tokat'ın kültürel mirasının parçalarından biri hâline getiriyor.

Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğünün başvurusuyla tescillenen ürün, yalnızca geleneksel desenleriyle değil, üretiminde kullanılan iplik sayısı ve dokuma tekniğiyle de tanımlanıyor. Tescil belgesinde bu ölçüler, Dive Dokuması'nın ayırt edici özellikleri arasında yer alıyor.

Dive Dokuması nedir, neden farklı?

Tokat Dive Dokuması, yüzde 100 pamuk ipliklerden geleneksel dokuma tezgâhlarında üretilen, doğal boyalarla renklendirilen ve alacalı desenleriyle tanınan bir kumaştır.

Türk Patent ve Marka Kurumunun 1778 numaralı tescil belgesinde kumaşın yumuşaklığı, dayanıklılığı, canlı renkleri ve özgün motifleri öne çıkarılıyor. Ürün, giyim eşyalarının yanı sıra ev tekstilinde de kullanılabiliyor.

Resmî ürün tanımında dokumacılık geleneğinin 16. yüzyıla kadar uzandığı belirtiliyor. Bu tarih, tescil belgesindeki tarihsel değerlendirmeye dayanıyor.

Bir santimetrede 22 çözgü ipliği nasıl kullanılıyor?

Dive Dokuması'nın tescilli üretim tarifinde her santimetreye 22 çözgü ipliği ve dokuma sırasında 18 atkı düşmesi öngörülüyor. Çözgü, tezgâh boyunca uzanan iplikleri; atkı ise bunların arasından geçirilen iplikleri ifade ediyor.

Resmî belgede ekose biçimli kare bölümlerde 20 çözgü teli bulunduğu da belirtiliyor. Böylece kumaşın desen düzeni, yalnızca renk seçimiyle değil, ipliklerin yerleşimiyle de oluşturuluyor.

Bu sayılar coğrafi işaret kapsamında tanımlanan üretim ölçüleridir. Satıştaki bütün ürünlerin aynı koşullarda üretildiğine ilişkin ayrı bir saha incelemesi bulunmuyor.

Dive Dokuması geleneksel tezgahta nasıl yapılıyor?

Üretim, dokunacak kumaşın uzunluğunun ve oluşabilecek fire miktarının hesaplanmasıyla başlıyor. Ardından çözgü iplikleri hazırlanıyor.

Taharlama adı verilen aşamada iplikler, dokuma tezgâhının gücü ve tarak bölümlerinden geçiriliyor. Atkı iplikleri ise mekikte kullanılmak üzere masuralara sarılıyor.

Zile Kömesi'nin sırrı: 20 gün kurutuluyor, ardından çileye yatırılıyorİçeriği görüntüle →

Geleneksel tezgahtaki iki ayak pedalı sırayla çalıştırılarak çözgü iplikleri arasında açıklık oluşturuluyor ve mekik bu açıklıktan geçiriliyor. Ardından tefe vurularak atkı ipliği kumaşın dokunan bölümüne yerleştiriliyor.

Ağızlık açma, atkı atma ve tefe vurma hareketleri istenilen uzunluğa ulaşılana kadar tekrarlanıyor. Tamamlanan kumaş daha sonra merdaneye sarılıyor.

Tokat Dive Dokuması ne zaman coğrafi işaret aldı?

Tokat Dive Dokuması, 22 Eylül 2025 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 1778 sicil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edildi.

Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğünün başvuru tarihi 2 Ağustos 2023 olarak kaydedildi. Coğrafi işaret belgesinde korumanın bu tarihten itibaren geçerli olduğu belirtiliyor.

Tescilli üretimde bütün aşamaların Tokat ili sınırlarında gerçekleştirilmesi gerekiyor. Üretim koşullarının denetimi ise Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğü koordinasyonundaki üç kişilik kurul tarafından yapılıyor.

Tokat'ta geleneksel dokumacılık için 25 kadına eğitim hedefi

Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün Geçmişe Dokun, Geleceği Doku projesinde 15 dokuma tezgâhı temin edilmesi ve dezavantajlı 25 kadına eğitim verilmesi hedeflendi.

Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının 6 Mart 2025 tarihli açıklamasına göre projenin sözleşmesi 5 Mart'ta imzalandı. Eğitimlerin geleneksel Dive dokumacılığının yanı sıra modern dokuma ve giysi tasarımını kapsaması planlandı.

Ancak açıklanan 15 tezgâh ve 25 katılımcı sayısı proje hedeflerini ifade ediyor. Tezgâhların tamamının temin edildiği veya eğitimlerin bitirildiği bu duyuruyla doğrulanmış değil.

Coğrafi işaret tescili ve eğitim projesi, Tokat Dive Dokuması'nın hem belirli bir üretim tekniğiyle korunmasına hem de dokuma bilgisinin yeni kuşaklara aktarılmasına yönelik iki ayrı çalışmayı oluşturuyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.