Tokat'ın geleneksel bakır işçiliği ile yazmacılık sanatı, 2020 yılında bir okul atölyesinde aynı bakır levhada buluştu. Bakır işleme ustası Osman Unutmaz, Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün Kültürel Mirasımız Ustalarımız projesi kapsamında Tokat Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi öğrencilerine kalem işi tekniğini uygulamalı olarak gösterdi. Öğrenciler, ustanın rehberliğinde geleneksel Tokat yazma desenlerini bakır üzerine işledi.
Ocak 2020 tarihli resmî e-bültende kayıt altına alınan bu buluşma, Tokat'ın iki ayrı el sanatının bir arada uygulanmasına örnek oluşturuyor. Ancak yıllar sonra yayımlanan akademik bir araştırma, Osman Unutmaz'ın artık bakırcılık mesleğini sürdürmediğini belirtiyor.
Tokat yazmasının desenleri bakırla nasıl buluştu?
Osman Unutmaz, geleneksel Tokat yazmalarında kullanılan desenleri bakır levhalara kalem işi tekniğiyle işleyerek öğrencilere aktardı. Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün Ocak 2020 bültenine göre uygulama, Tokat Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde gerçekleştirildi.
Etkinlikte öğrenciler yalnızca bakır işçiliği hakkında bilgi dinlemekle kalmadı. Ustanın rehberliğinde bakır levhalar üzerinde çalışarak geleneksel desenlerin farklı bir malzemeye nasıl aktarılabileceğini uygulamalı biçimde deneyimledi.
Bu çalışmanın dikkat çeken yönü, Tokat'ın yazmacılık geleneğiyle bakır işçiliğinin aynı üretimde bir araya gelmesiydi. Yazma desenleri bu kez kumaş yerine bakır üzerinde kullanıldı.
Osman Unutmaz kimdir?
Osman Unutmaz, Tokat'ta geleneksel bakır işçiliğiyle uğraşmış ve mesleki bilgisini öğrencilere aktarmış bir zanaat ustasıdır. Adı, Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün Ocak 2020 tarihli Kültürel Mirasımız Ustalarımız projesinde ve Tokat bakırcılığı üzerine hazırlanan akademik araştırmada geçiyor.
Enstitünün kayıtlarında Unutmaz'ın öğrencilerle gerçekleştirdiği bakır işleme uygulaması anlatılıyor. Etkinliğe ev sahipliği yapan okulun müdürü ise Ali Vanlıoğlu olarak belirtiliyor.
Ustanın doğum tarihi, mesleğe kaç yaşında başladığı ve kişisel yaşamına ilişkin ayrıntılar erişilebilen kaynaklarda doğrulanamıyor.
Tokat bakırcılığı neden eski yaygınlığını kaybetti?
Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün 2020 tarihli bülteninde, bakırcılığın 1960'lı yıllarda güçlü bir dönem yaşadığı, sonraki yıllarda ise eski yaygınlığını kaybettiği belirtiliyor.
Bu değişim, Tokat'ın geleneksel el sanatlarının geleceği açısından da araştırmalara konu oldu. Muhammed Avşar'ın 21 Mart 2025 tarihinde Dil ve Edebiyat Araştırmaları dergisinde yayımlanan çalışması, Tokat'taki bakırcılığın tarihsel gelişimini, üretim yöntemlerini ve mesleğin devamlılığıyla ilgili sorunları inceliyor.
Araştırmada geleneksel bakır işçiliğinin sınırlı sayıda usta tarafından sürdürüldüğü aktarılıyor. Usta-çırak ilişkisi ise zanaat bilgisinin sonraki kuşaklara aktarılmasında önemli bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Osman Unutmaz bakırcılığa devam ediyor mu?
2025 yılında yayımlanan akademik araştırmada Osman Unutmaz'ın artık bakırcılık mesleğini sürdürmediği belirtiliyor. Araştırmanın aktardığı 2020 yılı usta listesinde Unutmaz'ın adı bulunurken daha sonraki değerlendirmede Osman Unutmaz ve Mustafa Yıldız'ın mesleğe devam etmediği ifade ediliyor.
Bununla birlikte Unutmaz'ın bakırcılığı hangi tarihte ve hangi nedenle bıraktığı açıklanmıyor. Ekim 2026 itibarıyla güncel çalışma durumuna ilişkin bağımsız olarak doğrulanmış yeni bir bilgi de bulunmuyor.
Bu nedenle 2020 yılında öğrencilerle gerçekleştirilen etkinlik, ustanın günümüzde de aktif olarak çalıştığını gösteren bir kayıt olarak değerlendirilemiyor.
Bir okul atölyesinde aktarılan ustalık bilgisi
Tokat Olgunlaşma Enstitüsünün Kültürel Mirasımız Ustalarımız projesi, geleneksel zanaatların uygulamalı eğitimle aktarılmasına yönelik belgelenmiş örneklerden birini oluşturuyor.
Osman Unutmaz'ın öğrencilerle gerçekleştirdiği çalışmada iki kültürel unsur bir araya geldi: Tokat yazmasının geleneksel desenleri ve bakır işleme tekniği. Öğrenciler, bu iki alanın birleşimini doğrudan üretim sürecinde deneyimledi.
2025 tarihli akademik araştırmanın ortaya koyduğu mesleki devamlılık sorunu da bu tür buluşmaların önemini gösteriyor. Osman Unutmaz'ın 2020 yılında bir sınıfta paylaştığı ustalık bilgisi, Tokat'ın geleneksel bakırcılığının eğitim yoluyla aktarılmasına ilişkin yazılı kayıtlarda yerini koruyor.