Tokat'ta duvarlara imzasını bırakan ressam: Zile'deki türbenin 170 yıllık sırrı

Tokat'ın Zile ilçesindeki Şeyh Nusrettin Türbesi, yaklaşık 170 yıl önce Zileli Nakkaş Emin tarafından yapılan kalem işi resimlerle dikkat çekiyor. Duvarlarında Kâbe, cami ve şehir tasvirleri bulunan tarihî yapının süslemelerinde 1855 ve 1858 tarihleri öne çıkıyor.

Yayınlanma
Tokat'ta duvarlara imzasını bırakan ressam: Zile'deki türbenin 170 yıllık sırrı

Tokat'ın Zile ilçesine bağlı Şeyh Nusrettin köyünde bulunan Şeyh Nusrettin Türbesi, Zileli Nakkaş Emin'in imzasını taşıyan yaklaşık 170 yıllık duvar resimlerine ev sahipliği yapıyor. Kare planlı ve kubbeli tarihî yapının iç duvarlarında Kâbe, cami ve şehir tasvirlerinin yanı sıra bitkisel süslemeler, dinî semboller ve yazı bezemeleri bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının envanterinde kayıtlı olan süslemeler, Anadolu'daki kalem işi resim geleneğinin Tokat'ta günümüze ulaşan örnekleri arasında yer alıyor.

Zileli sanatçı Emin'in çalışmaları, türbenin duvarlarında yalnızca süsleme amacıyla kullanılan motiflerden oluşmuyor. Yapıda mimari tasvirler, dinî anlatımlarla bağlantılı resimler ve yazı kompozisyonları bir arada bulunuyor. Eserlerin tarihlendirilmesinde ise resmî kaynaklar arasında farklı bilgiler yer alıyor.

Zileli Nakkaş Emin türbenin duvarlarına neler çizdi?

Şeyh Nusrettin Türbesi'nin iç mekânında Kâbe, cami ve şehir görünümleri, cennet ve cehennem tasvirleri, bitkisel motifler ve dinî semboller bulunuyor. Süslemeler, sıvalı duvar yüzeylerinin yanı sıra kubbe ve kubbeye geçiş sağlayan pandantiflerde de görülüyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının 25 Şubat 2013 tarihli kültür envanterinde, dört halifenin adlarının yer aldığı yazı bezemeleri de yapının sanatsal özellikleri arasında gösteriliyor.

Tokat Taşhan'ın dört asırlık sırrı: 103 mekânın ardındaki tarihİçeriği görüntüle →

Kalem işi tekniğiyle gerçekleştirilen çalışmalar, mimari yüzeylerin resim ve bezemelerle değerlendirilmesini sağlıyor. Şeyh Nusrettin Türbesi'ndeki kompozisyonlar ise geleneksel motiflerle yapı ve şehir tasvirlerini aynı mekânda buluşturuyor.

1855 mi, 1858 mi? Resimlerin tarihi kaynaklarda farklı

Şeyh Nusrettin Türbesi'nin süslemelerine ilişkin kayıtlarda iki farklı tarih öne çıkıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının envanterine göre türbe, 1855 yılında İbrahim Dedezade Hüseyin Ağa tarafından onarıldı. Aynı kaynakta kalem işi süslemelerin Zileli Emin imzasını taşıdığı belirtiliyor.

Vakıflar Genel Müdürlüğünün Vakıflar Dergisi'nde 30 Haziran 2017 tarihinde yayımlanan akademik araştırmada da Zileli Emin'in süslemeleri 1855 yılıyla ilişkilendiriliyor.

Buna karşılık Zile Belediyesinin 1 Şubat 2021 tarihli kültür yazısında resimlerin yapım yılı 1858 olarak aktarılıyor. Akademik incelemelerde 1855 tarihli onarım kitabesi ile 1858 tarihli sanatçı imzasının ayrı kayıtlar olabileceğine ilişkin değerlendirmeler bulunuyor. Bu nedenle onarım tarihi ile resimlerin tamamlanma tarihini aynı kabul etmek doğru değil.

Şeyh Nusrettin Türbesi hangi döneme ait?

Tokat'ın Zile ilçesindeki tarihî yapı topluluğu türbe, zaviye ve camiden oluşuyor. Şeyh Nusret bin Hamza Zaviyesine ilişkin en eski vakfiye kayıtları 1353 yılına kadar uzanıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının ayrıntılı tanıtımında türbenin mimari özellikleri 14. yüzyıl Beylikler Dönemi ile ilişkilendiriliyor. Bununla birlikte aynı envanterin yapı kimliği bölümünde 17. yüzyıl ve Osmanlı dönemi bilgileri de yer alıyor.

Türbenin kesin inşa tarihini ortaya koyan bir kitabe bulunmadığından yapının hangi yılda tamamlandığı kesin olarak belirlenemiyor. Tarihî kayıtlarda Şeyh Nusret, Nusreddin ve Nasıreddin adlarının farklı kullanımlarına da rastlanıyor.

Nakkaş Emin'in eserleri Zile dışına da uzanıyor

Zile Belediyesinin yayımladığı kültür araştırmasına göre Nakkaş Emin'in çalışmaları yalnızca Şeyh Nusrettin Türbesi ile sınırlı değil. Sanatçının Zile'nin yanı sıra Amasya ve Merzifon'daki bazı tarihî yapılarda da eserleri bulunduğu aktarılıyor.

Belediyenin tanıtımında sanatçının bazı çalışmalarında Arapzade Emin imzasını kullandığı belirtiliyor. Şeyh Nusrettin Türbesi'ndeki imzalı süslemeler de sanatçının eserlerinin kim tarafından yapıldığının anlaşılmasını sağlayan önemli kayıtlar arasında bulunuyor.

Emine Saka Akın, Aygün Kalınbayrak Ercan ve Elif Yaprak Başaran tarafından hazırlanan, 2017 yılında Vakıflar Dergisi'nde yayımlanan araştırma, türbe ve caminin mimari özelliklerini ve bezemelerini birlikte ele alıyor. Çalışma kapsamında yapı topluluğunun rölövesi hazırlanarak tarihî ve mimari özellikleri incelendi.

Şeyh Nusrettin Türbesi koruma altında

Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür envanterine göre Şeyh Nusrettin Türbesi, 13 Kasım 1982 tarihli ve A-3856 sayılı kararla tescil edildi. Böylece yapı, korunması gereken tarihî kültür varlıkları arasında kayıt altına alındı.

Türbenin duvar ve kubbe yüzeylerindeki kalem işi süslemeler, tarihî yapının mimarisiyle birlikte korunması gereken unsurlar arasında bulunuyor. Ancak mevcut resimlerin 2026 yılındaki fiziksel durumuna ve devam eden bir restorasyon çalışması olup olmadığına ilişkin güncel teknik bilgi doğrulanmış değil.

Şeyh Nusrettin Türbesi nerede, ziyaret edilebiliyor mu?

Şeyh Nusrettin Türbesi, Tokat'ın Zile ilçesine bağlı Şeyh Nusrettin köyünde bulunuyor. Tarihî kaynaklarda yerleşim Tekke köyü adıyla da anılıyor.

2017 yılında yayımlanan akademik araştırmada yapının incelendiği belirtilse de bu bilgi, türbenin 2026 yılı itibarıyla düzenli ziyarete açık olduğunu göstermiyor. Güncel ziyaret saatleri, giriş koşulları ve süslemelerin görülebileceği bölümlere ilişkin doğrulanmış bir ziyaret programı bulunmuyor.

Tarihî türbeyi ziyaret etmek isteyenlerin mevcut erişim koşullarını ilgili kültür ve turizm birimlerinden öğrenmesi gerekiyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.