Tokat'ın geleneksel köy seyirlik oyunları arasında, bir miras anlaşmazlığını mizahla anlatan ilginç bir kültürel miras bulunuyor. Sınır Taşı Oyunu, babalarından kalan tarlanın sınırında anlaşamayan iki kardeşin kavgasını ve köylülerin onları barıştırmasını konu alıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında yer alan oyun, köy düğünlerinde gençler tarafından oynanan halk tiyatrosu örneklerinden biri.
Oyunun merkezinde bir tarla, yerinin neresi olduğu tartışılan sınır taşı ve mirastan pay almak isteyen iki kardeş bulunuyor. Kardeşlerin anlaşmazlığı büyürken köylüler de tartışmaya katılıyor. Ancak hikâye kavganın sürmesiyle değil, tarafların helalleşmesiyle tamamlanıyor.
Sınır Taşı Oyunu'nda iki kardeş neden kavga ediyor?
İki kardeş, babalarının ölümünden sonra kendilerine kalan tarlanın sınır taşının nerede bulunması gerektiği konusunda anlaşamıyor. Her biri, babalarının taşı kendi savunduğu noktaya yerleştirdiğini ileri sürüyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının 11 Şubat 2013 tarihinde yayımladığı ve 8 Kasım 2021'de güncellediği Tokat Oyunları kaydına göre köylüler de taşın eski yerini hatırlamaya çalışıyor. Ancak farklı anlatımlar, tartışmanın sona ermesini kolaylaştırmıyor.
Kardeşler sınır taşını kendi lehlerine olacak şekilde hareket ettirmeye çalışırken sahnede miras paylaşımının yol açtığı anlaşmazlık mizahi bir dille canlandırılıyor.
Oyunda beş kişi rol alıyor, biri sınır taşı oluyor
Tokat'ta anlatılan geleneksel Sınır Taşı Oyunu beş temel oyuncuyla gerçekleştiriliyor. İki oyuncu mirasçı kardeşleri, iki oyuncu onların arkasındaki destekçileri, bir oyuncu ise anlaşmazlığın merkezindeki sınır taşını temsil ediyor.
Kültür Portalı'ndaki anlatımda taş rolünü üstlenen kişinin ellerinin ve ayaklarının birbirine bağlandığı belirtiliyor. Böylece sınır taşı, sahnede bir oyuncunun canlandırdığı unsur hâline geliyor.
Oyunun mizahi bölümlerinden birinde kardeşlerden biri arkasına güvendiğini söylüyor. Diğer kardeşin elindeki sopayla onun arkasındaki kişiye vurması, tartışmanın komik bir sahneye dönüşmesini sağlıyor.
Bu hareketler Bakanlığın kaydettiği geleneksel oyun anlatısına ait. Günümüzde yapılan gösterilerde aynı biçimde uygulanıp uygulanmadığına ilişkin doğrulanmış güncel bilgi bulunmuyor.
Kardeşlerin kavgası nasıl sona eriyor?
Sınır Taşı Oyunu'nun sonunda köylüler tartışan kardeşlerin arasına giriyor ve iki kardeş helalleşerek anlaşmazlığı bitiriyor. Böylece oyun, miras yüzünden başlayan çekişmeyi uzlaşmayla sonuçlandırıyor.
Gösterinin anlatmak istediği konu yalnızca bir tarlanın sınırının belirlenmesi değil. Köy hayatında yaşanabilen anlaşmazlıklar, topluluğun müdahalesi ve barışma düşüncesi üzerinden izleyiciye aktarılıyor.
Bu yönüyle Sınır Taşı Oyunu, günlük yaşamdan alınan bir sorunu sahnede canlandıran ve toplumsal ilişkileri mizahla ele alan geleneksel halk tiyatrosu örneği oluşturuyor.
Tokat'ın köy seyirlik oyunları nasıl sahneleniyor?
Tokat İl Millî Eğitim Müdürlüğünün 2021 tarihli Şehrimiz Tokat öğretim materyalinde Sınır Taşı, yöredeki köy seyirlik oyunları arasında gösteriliyor. Bu geleneksel gösteriler, sabit bir sahneye veya ayrıntılı dekorlara ihtiyaç duyulmadan seyircilerin ortasında oynanabilen halk tiyatrosu örnekleri olarak tanımlanıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında Tokat'ın diğer seyirlik oyunları arasında Dede, Deveci, Geyik, Tilki, Yüzük Saklama ve Çiftçi Baba da bulunuyor.
Sınır Taşı adıyla bilinen benzer oyunlara Çorum'un kültür kayıtlarında da rastlanıyor. Bu nedenle geleneğin yalnızca Tokat'ta bulunduğu söylenemez. Yörelere göre oyuncu sayısı ve anlatım biçimi farklılaşabiliyor.
Tokat'taki Sınır Taşı Oyunu'nun ilk olarak hangi köyde ve ne zaman ortaya çıktığı kesin olarak bilinmiyor. Kültür Portalı, geleneğin köy düğünlerinde oynandığını aktarsa da 2026 yılında hangi köylerde sahnelendiğine ilişkin doğrulanmış güncel bir program bulunmuyor.