Tokat şehir merkezindeki Ali Paşa Camii avlusunda bulunan Burgaç Hatun Türbesi'nin kuzey cephesinde kapısı olmasına rağmen, tarihî kaynaklarda yapıya pencereden girildiği belirtiliyor. Bunun nedeni, türbenin çevresindeki toprak seviyesinin altında kalması. Kültür ve Turizm Bakanlığının 8 Mayıs 2020 tarihinde güncellenen tanıtım kaydı, bu sıra dışı mimari durumu doğruluyor. Ancak pencerenin Ekim 2026 itibarıyla ziyaretçi girişi için kullanılıp kullanılmadığı kesinleşmiş değil.
Ali Paşa Camii avlusunun güneydoğu köşesinde yer alan türbe, yalnızca giriş biçimiyle değil, altıgen gövdesi, kubbesi ve üçgen alınlıklı cephe düzeniyle de dikkat çekiyor. Yapının kesin inşa tarihi ve kime ait olduğu ise tarihî belgelerin yetersizliği nedeniyle bilinmiyor.
Burgaç Hatun Türbesi'ne neden pencereden giriliyor?
Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasına göre türbe, çevresindeki zemin seviyesinin altında kaldığı için kuzey cephesindeki pencere giriş amacıyla kullanılmış. Aynı cephede yapının özgün kapısı da bulunuyor.
Bu özellik, türbenin çevresiyle olan kot ilişkisinin zaman içinde değiştiğini gösteriyor. Ancak zemin seviyesinin hangi tarihte ve hangi süreçle yükseldiğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Resmî tanıtımdaki pencere yoluyla giriş açıklaması, ziyaretçilerin bugün bu yoldan serbestçe veya güvenli biçimde içeri girebileceği anlamına gelmiyor.
Burgaç Hatun Türbesi ne zaman yaptırıldı?
Burgaç Hatun Türbesi'nin kesin yapım tarihi bilinmiyor. Yapının kitabesinin bulunmaması, tarihinin belirlenmesini güçleştiren başlıca nedenlerden biri.
Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlarında bazı araştırmacıların mimari ve süsleme özellikleri nedeniyle türbeyi 13. yüzyıla tarihlendirdiği belirtiliyor. Taş ve tuğlanın birlikte kullanıldığı inşa tekniğini değerlendiren araştırmacılar ise 14. yüzyıl görüşünü öne çıkarıyor.
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Bakanlığın kültür envanterinde 14. yüzyıl tarihlemesi yer alsa da bu değerlendirme kesin bir yapım kitabesiyle doğrulanmış değil.
Türbenin içinde kim yatıyor?
Burgaç Hatun Türbesi'nin kime ait olduğu kesin olarak belirlenemiyor. Yapı, farklı kaynaklarda Bulgaç Hatun, Burgaç Hatun, Bibi Hatun ve Dudu Hatun isimleriyle anılıyor.
Ancak bu isimlerin tarihî belgelerle kesin biçimde ilişkilendirildiği bir kitabe veya bilinen vakfiye bulunmuyor. Bu nedenle türbeyi kimin yaptırdığı ve burada kimin defnedildiği konusunda kesin bir hükme varılamıyor.
Altıgen mimarisi neden dikkat çekiyor?
Burgaç Hatun Türbesi, altıgen gövdesi ve üçgen alınlıklı cephe düzenlemesiyle tanınıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımında, üçgen alınlıklı mimarisi nedeniyle yapının Anadolu'da tek örnek kabul edildiği aktarılıyor.
Türbenin duvarlarında kaba yonu taş ve tuğla birlikte kullanılmış. Cephelerde sağır kemerler, bu kemerlerin içine yerleştirilmiş pencereler, kademeli yüzeyler ve süsleme amacı taşıyan çömlekler bulunuyor.
Altıgen iç mekândan kubbeye geçişte pandantif adı verilen mimari öğeler kullanılmış. Kemerlerde ve alınlıklarda görülen tuğla işçiliği de yapının belirgin özellikleri arasında yer alıyor.
Burgaç Hatun Türbesi nerede, ziyarete açık mı?
Burgaç Hatun Türbesi, Tokat Merkez'deki Ali Paşa Camii avlusunun güneydoğu köşesinde bulunuyor. Bakanlığın farklı kayıtlarında mahalle adı Alipaşa ve Yaşmeydan olarak geçse de yapının cami avlusundaki konumu doğrulanıyor.
Kültür envanterine göre türbe, 8 Eylül 1978 tarihli kararla tescil edilmiş ve geçmişte onarım görmüş durumda.
Ancak Ekim 2026 itibarıyla türbenin iç mekânına ziyaretçi kabul edilip edilmediği, ziyaret saatleri ve güvenli erişim koşulları doğrulanmış değil. Bu nedenle tarihî kayıtlarda anlatılan pencere girişinin güncel bir ziyaret yöntemi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.