Zile’nin bağları yalnız üzüm yetiştirmiyor: Sofra ve komşuluk kültürü de burada yaşıyor

31 Ağustos 2026’da yayımlanan akademik araştırma, Tokat’ın Zile ilçesindeki bağların yalnız tarımsal üretim alanı olmadığını; yemek, misafirperverlik, komşuluk ve toplumsal belleğin de bu yaşam biçimi içinde şekillendiğini ortaya koyuyor.

Yayınlanma
Zile’nin bağları yalnız üzüm yetiştirmiyor: Sofra ve komşuluk kültürü de burada yaşıyor

Tokat’ın Zile ilçesindeki bağlar yalnızca üzüm ve meyve yetiştirilen tarım alanları değil; yemek kültürünün, komşuluk ilişkilerinin ve ortak hafızanın yaşatıldığı sosyal mekânlar olarak da önem taşıyor. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi’nde Ediz Güripek imzasıyla 31 Ağustos 2026’da yayımlanan araştırma, bağ yaşamının Zile’de üretim, dinlenme, doğayla bütünleşme ve birlikte yemek yeme pratiklerini aynı kültürel yapı içinde buluşturduğunu ortaya koyuyor.

Zile’de bağ kültürü neden yalnız tarımsal üretimden ibaret değil?

Araştırmaya göre bağlar, üzüm ve diğer ürünlerin yetiştirildiği alan olmanın yanında insanların vakit geçirdiği, dinlendiği ve sosyal ilişkilerini sürdürdüğü yaşam alanları olarak kullanılıyor. Çalışmada bağ sahibi olmanın Zile’nin gündelik hayatında geçmişten bugüne önemli bir yer tuttuğu belirtiliyor.

Zile Ticaret Borsasının ilçeyi tanıtan kayıtları da bağların yöre halkı için mesire ve sayfiye işlevi gördüğünü, bağ komşuluğunun yerel yaşamda güçlü bir yere sahip olduğunu aktarıyor. Ancak kaynaklarda geçen hemen her hanenin veya her Zilelinin bağ sahibi olduğuna ilişkin ifadeler güncel tapu ya da nüfus verisine dayanan istatistikler değil, bağ kültürünün yaygınlığını anlatan kültürel tanımlamalar olarak değerlendirilmeli.

Zile bağlarında hangi yemekler hazırlanıyor?

Akademik çalışmada bağ yaşamıyla bağlantılı çok sayıda yöresel yemek sıralanıyor. Tokat kebabı, kuzu çevirme, yaprak sarmaları, dolmalar, patlıcan ve fasulye tavası, bat, katmer, gözleme, gömbe, Tokat keşkeği, pişi, yumurta piyazı ve su böreği bağ ortamında hazırlanan veya tüketilen yemekler arasında gösteriliyor.

Zile Ticaret Borsasının kayıtlarında da patlıcan tavası, Tokat kebabı, mercimekli bulgur pilavı, foslatma ve yumurta piyazı gibi yemeklerin bağ yaşamındaki yerine dikkat çekiliyor. Böylece aynı yerel mutfak kültürünün hem akademik araştırmada hem de ilçeyi tanıtan kurumsal kaynakta benzer biçimde öne çıktığı görülüyor.

Bağda birlikte yemek yemek neyi ifade ediyor?

Araştırma, yemeğin yalnızca beslenme ihtiyacını karşılayan bir unsur olmadığını; misafirperverlik, toplumsal dayanışma ve kolektif hafızayla bağlantılı bir kültürel pratik olduğunu vurguluyor. Bağda yemek hazırlanması, sofranın paylaşılması ve komşularla geçirilen zaman, kültürel aktarımın günlük yaşam içindeki araçlarından biri olarak ele alınıyor.

Çalışmada yöresel ürünlerin farklı yemeklerde değerlendirilmesi ve yemek pratiklerinin zaman ile mekâna göre değişmesi üzerinde de duruluyor. Bununla birlikte kaynaklarda Zile bağlarına özgü bütün yılı kapsayan ayrıntılı bir mevsimsel yemek takvimi bulunmuyor; bu nedenle hangi yemeğin tam olarak hangi dönemde hazırlandığı konusunda daha ileri bir sınıflandırma yapılamıyor.

Araştırma nasıl hazırlandı?

Çalışmada katılımcı gözlem, araştırmacının deneyimi ve geçmişten günümüze aktarılan sözlü kültür verileri bir araya getirildi. Bulguların güvenilirliğinin desteklenmesi amacıyla yaşlı kuşaktan yerel kaynak kişilerle teyit görüşmeleri de yapıldı.

Niksar’da kaval ustalığı üç kuşağa yayıldı: Yaşar Güç geleneği oğullarına aktardıİçeriği görüntüle →

Araştırmanın erişilebilen bölümünde tüm katılımcıların sayısı veya görüşülen kişilerin tamamının kimliği ayrıntılı biçimde verilmediği için bu konuda ek rakam veya isim kullanmak mümkün değil. Çalışmanın temel amacı, Zile’de bağ yaşamıyla yemek kültürü arasındaki ilişkiyi toplumsal bellek açısından değerlendirmek.

Zile bağları neden kültürel hafıza alanı olarak görülüyor?

Araştırmanın ortaya koyduğu çerçevede bağlar, tarımsal üretimin yanı sıra yemeklerin hazırlandığı, misafirlerin ağırlandığı, komşuluk ilişkilerinin sürdürüldüğü ve geçmiş kuşaklardan gelen alışkanlıkların yeni kuşaklara aktarıldığı alanlar olarak öne çıkıyor. Bu nedenle Zile bağları yalnız ekonomik üretim yapılan yerler değil, ilçenin sosyal hafızasını taşıyan yaşayan kültür mekânları olarak değerlendiriliyor.

Akademik çalışma bağ kültürünün korunmasını kültürel kimliğin sürdürülebilirliği açısından önemli görüyor. Ancak bu değerlendirme, Zile bağlarının ayrıca ilan edilmiş resmî bir koruma statüsüne sahip olduğu anlamına gelmiyor; kaynaklarda bu yönde doğrulanmış özel bir kamu programı veya koruma kararı bulunmuyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.