Tokat Honçası, yalnızca yemek servisi için kullanılan bakır bir tepsi değil; düğün kültüründe farklı dilekleri ve temennileri simgeleyen altı gözlü törensel bir eşya. TÜRKPATENT sicil belgesine göre Honçanın ortasında bir büyük, çevresinde ise eşit aralıklarla yerleştirilmiş beş küçük göz bulunuyor. Bu bölümlerin her biri yeni evlenen çift için farklı bir anlam taşıyor.
Tokat Honçasındaki 6 göz neyi simgeliyor?
TÜRKPATENT kayıtlarına göre ortadaki büyük göze Kur’an-ı Kerim konuluyor ve yeni evlenen çiftin bunu evlilikleri boyunca saklaması geleneği aktarılıyor. Çevredeki beş küçük göze ise su böreği, etli yaprak sarması, pehli pilavı, kuzu pehli ve yufka tatlısı yerleştiriliyor.
Bu yiyecekler evlilikte açıklık ve şeffaflık, eşlerin birbirlerinin eksiklerini örtmesi, çocuk ve bereket, refah, sevgi ve ağız tadı gibi temennilerle ilişkilendiriliyor. OKA’nın 2025 Coğrafi İşaretli Ürünler Kataloğu da her gözü bir dilek ve umut sembolü olarak tanımlıyor.
Yeni evlilerin aynı Honçadan yemek yemesi ne anlama geliyor?
OKA’nın kataloğunda, yeni evlenen çiftin düğün gününde aynı Honçadan yemek yemesinin birlik, bütünlük ve beraberliği simgelediği belirtiliyor.
Bu uygulama yöresel bir düğün geleneği olarak aktarılıyor. Ancak her Tokat düğününde bugün zorunlu biçimde sürdürüldüğü yönünde bir genelleme yapmak doğru değil.
Tokat Honçası nasıl yapılıyor?
Tokat Honçası, el işçiliğiyle bakırdan üretiliyor. Sicil belgesine göre genellikle 0,7-1,5 milimetre kalınlığındaki bakır levhalar kullanılıyor. Levha uygun çapta kesiliyor, merkez ve göz yerleri işaretleniyor, ardından bakır tavlanıp çekiç ve örsle dövülerek altı göz oluşturuluyor.
Gözlerin kubbe biçimindeki kapakları ayrı bakır levhalardan hazırlanıyor. Dış yüzeylere yonca, yaprak, yıldız, hilal ve yuvarlak gibi motifler işlenebiliyor.
Yemek sunumunda kullanılacak Honçalar kalaylanırken, dekoratif amaçlı üretilenler parlatılıp cilalanabiliyor.
Tokat Honçasının ölçüleri ne kadar?
Sicil belgesinde Honçanın genellikle 55-60 santimetre çapında ve 5-6 kilogram ağırlığında olduğu belirtiliyor. Ancak talebe göre farklı çaplarda üretim yapılabildiği için bu ölçüler tek ve zorunlu standart olarak değerlendirilmemeli.
Tokat Honçası ne zaman tescil edildi?
Tokat Honçası, 26 Ekim 2021 tarihinde 931 tescil numarasıyla mahreç işareti aldı. Tescil sahibi Tokat Ticaret ve Sanayi Odası olurken, coğrafi sınır Tokat ili olarak belirlendi.
TÜRKPATENT kaydına göre ürünün tüm üretim aşamalarının Tokat ili sınırları içinde gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Honça bugün hangi yemeklerle tanıtılıyor?
OKA’nın Mayıs 2026 tarihli Türk Mutfağı Haftası duyurusunda Tokat’ın altı gözlü Honça Tepsisi, gelin-damat sofrası olarak tanıtıldı. Sunumda pehli pilavı, su böreği, etli yaprak sarması, kuzu pehli ve yufka tatlısı gibi Tokat mutfağına ait yemeklere yer verildi.
Ürünün güncel yıllık üretim miktarı, aktif usta sayısı, satış fiyatı ve 2026 yılı satış hacmine ilişkin ise erişilen resmî kaynaklarda veri bulunmuyor.