Tokat kömesinin sırrı üzüm şırasında: Cevizler neden 3 kez batırılıyor?

Tokat'ın geleneksel tatlılarından köme, ipe dizilen cevizlerin koyulaştırılmış üzüm şırasına iki veya üç kez batırılmasıyla hazırlanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının tarifinde 7 ölçü şıraya 1 ölçü nişasta kullanılıyor; şırayla kaplanan cevizler asılarak kurutuluyor.

Editör

Yayınlanma
Tokat kömesinin sırrı üzüm şırasında: Cevizler neden 3 kez batırılıyor?

Tokat kömesinin geleneksel hazırlanışında cevizler, koyulaştırılmış üzüm şırasına iki veya üç kez batırılarak kaplanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'ndaki tarife göre önce yaklaşık yarım metrelik iplere dizilen cevizler, nişastayla kıvamlandırılmış şıraya batırılıyor. Ardından buğday nişastasıyla temas ettirilip asılarak kurumaya bırakılıyor. Kömenin dikkat çeken yönü, cevizlerin kaplanmasından önce üzüm şırasının durultulması ve belirli ölçülerle hazırlanması.

Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynaklı geleneksel tarifte, şıranın hazırlanışından cevizlerin kurutulmasına kadar birden fazla işlem bulunuyor. Üzüm ile cevizi buluşturan bu yöntem, kömenin yalnızca hazır pekmeze batırılmış cevizlerden oluşmadığını gösteriyor.

Tokat kömesinde cevizler neden ipe diziliyor?

Cevizlerin ipe dizilmesi, şıraya bir arada batırılmalarını ve kaplandıktan sonra asılarak kurutulmalarını sağlıyor. Geleneksel tarifte ceviz içlerinin kabuklarından mümkün olduğunca parçalanmadan çıkarılması isteniyor.

Hazırlanan cevizler ıslatıldıktan sonra iğneyle ipe geçiriliyor. Kültür Portalı'ndaki tarife göre ceviz dizileri için yaklaşık yarım metrelik ipler kullanılıyor.

Bu aşama, sonraki işlemlerin uygulanmasını kolaylaştırıyor. Cevizler tek tek şıraya atılmak yerine ip üzerinde tutuluyor; aynı dizinin birden fazla kez koyulaşmış karışıma batırılması mümkün oluyor.

Resmî tarifte her ipe kaç ceviz dizilmesi gerektiği veya kullanılacak cevizin belirli bir çeşide ait olması gerektiği belirtilmiyor.

Tokat kömesi hangi malzemelerle hazırlanıyor?

Kültür ve Turizm Bakanlığının tarifinde Tokat kömesinin temel malzemeleri üzüm şırası, nişasta, ceviz ve şıranın hazırlanmasında kullanılan pekmez toprağı olarak sıralanıyor.

Tarifte yaklaşık 2-3 kilogram kıynak halinde ceviz kullanılıyor. Şıranın koyulaştırılması için ise 7 ölçü üzüm şırasına karşılık 1 ölçü nişasta belirtiliyor.

Bu oran, tarifin önemli ayrıntılarından biri. Kullanılacak şıra önce durultuluyor, ardından ölçülerek nişastayla birleştiriliyor. Ölçülerin litre veya kilogram karşılıkları kaynakta verilmediği için kesin hacim hesabı yapmak mümkün değil.

Üzüm şırasının hazırlanmasında pekmez toprağından da yararlanıldığı anlatılıyor. Ancak resmî tarifte bu malzemenin güncel gıda güvenliği şartları ve saflık özellikleri açıklanmadığından geleneksel yöntemdeki oranlar, kontrolsüz kullanım önerisi olarak değerlendirilmemeli.

Üzüm şırası köme için nasıl hazırlanıyor?

Tokat kömesinde kullanılan üzüm şırası, önce durultuluyor, ardından nişastayla pişirilerek cevizleri kaplayabilecek kıvama getiriliyor.

Kültür Portalı'ndaki yönteme göre üzümden elde edilen şıra, pekmez toprağıyla yapılan geleneksel kestirme işleminden geçiriliyor. Daha sonra bir kapta kaynama noktasına kadar ısıtılıyor ve başka bir kaba alınarak soğumaya bırakılıyor.

Bekleme sırasında tortunun dibe çökmesi amaçlanıyor. Üst bölümde kalan duru şıra süzülerek ayrılıyor ve miktarı ölçülüyor. Böylece nişastayla karıştırılacak bölüm hazırlanmış oluyor.

Tarifte 7 ölçülük şıranın 6 ölçüsü pişirme kabına konuluyor. Kalan 1 ölçü ise nişastayı ezerek karıştırmak için kullanılıyor. Nişasta hazırlandıktan sonra şırayla birleştiriliyor.

Karışım, yöresel tarifte güdel olarak adlandırılan tahta kürekle sürekli karıştırılarak pişiriliyor. Kaynak, hedeflenen koyuluğu kuşburnu kıvamı ifadesiyle anlatıyor. Ancak bu kıvam için kesin sıcaklık veya yoğunluk değeri verilmiyor.

Tokat keşkeğinin lezzet sırrı çemende: 4-5 saatlik geleneksel tarifİçeriği görüntüle →

Cevizler şıraya neden iki veya üç kez batırılıyor?

Geleneksel Tokat kömesi tarifinde ceviz dizileri, koyulaştırılmış üzüm şırasıyla kaplanmaları için iki ya da üç kez karışıma batırılıyor. İşlem, cevizlerin iplerinden tutularak gerçekleştiriliyor.

Birden fazla batırma, cevizlerin çevresinde şıralı bir kaplama oluşmasını sağlıyor. Ancak resmî kaynak, bu işlemin ürünün raf ömrünü ne kadar etkilediğine ilişkin deneysel bir sonuç paylaşmıyor.

Tokat'ta 875 yıllık mimari sır: Yağıbasan Medresesi'nin kubbesi neden açık?İçeriği görüntüle →

Burada önemli bir ayrıntı da tekrar sayısı. Kültür Portalı'ndaki tarif yalnızca üç kez batırmayı zorunlu tutmuyor; iki veya üç kez uygulanabileceğini belirtiyor.

Bu nedenle Tokat kömesinin mutlaka üç kat kaplamaya sahip olması gerektiği yönünde kesin bir kural bulunmuyor. Anlatılan yöntem, geleneksel tarifte yer alan hazırlama biçimini gösteriyor.

Tokat kömesi nasıl kurutuluyor?

Şırayla kaplanan ceviz dizileri, buğday nişastası serpilmiş bezlerin üzerinde işlemden geçirildikten sonra iplere asılarak kurumaya bırakılıyor.

Tarifte cevizlerin her tarafının nişastayla temas etmesine dikkat edildiği belirtiliyor. Bu işlem, şıranın ilk hazırlanışında kullanılan nişastadan ayrı bir aşamayı oluşturuyor.

Tokat'ta 8 Ekim hava durumu: Öğle saatlerinde 22 derece, akşam serinlik varİçeriği görüntüle →

Ardından köme dizileri asılıyor. Ancak kurutma işleminin kesin olarak kaç gün sürdüğü, hangi sıcaklıkta yapılması gerektiği ve tamamlanma ölçütleri resmî kayıtta açıklanmıyor.

Benzer şekilde ürünün raf ömrü ve saklama koşulları hakkında da kesin bilgi bulunmuyor. Bu nedenle yalnızca geleneksel tariften hareketle belirli bir saklama süresi veya gıda güvenliği garantisi verilemiyor.

Tokat kömesini diğer yöresel kömelerden ayıran ne?

Tokat'a ait resmî tarifte kömenin hazırlanmasında üzüm şırası kullanılması ve cevizlerin bu şırayla kat kat kaplanması öne çıkıyor. Bununla birlikte köme, farklı yörelerde değişik malzemelerle hazırlanabilen bir ürün.

Kültür ve Turizm Bakanlığının Gümüşhane'ye ait ayrı kültür kaydında farklı meyve şıraları ve üretim yöntemleri anlatılıyor. Bu nedenle başka bölgelerde uygulanan işlemleri Tokat tarifinin zorunlu aşamaları olarak göstermek doğru değil.

Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynaklı köme tarifi ilk olarak 20 Şubat 2013'te yayımlandı, 15 Ocak 2020'de güncellendi. Kayıt, yörenin geleneksel hazırlama yöntemini belgeliyor; bütün üreticilerin aynı ölçüleri ve işlemleri kullandığı anlamına gelmiyor.

Tokat kömesinin kesin tarihsel kökeni, güncel üretim miktarı, satış fiyatı ve hangi ilçelerde daha yaygın yapıldığı ise incelenen resmî tarifte belirtilmiyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.