Tokat mutfağının geleneksel yemeklerinden madımak, Anadolu’nun farklı bölgelerinde bilinen yabani bir bahar otunun Tokat’a özgü tariflerinden biriyle sofraya taşınıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının kayıtlı tarifine göre madımak; kıyma ya da pastırma, kalın bulgur, çemen, sarımsak ve baharatlarla birlikte pişiriliyor.
Tokat madımağı nasıl yapılıyor?
Kültür Portalındaki resmî tarife göre yaklaşık 1 kilogram madımak temizlenip yıkandıktan sonra ince biçimde doğranıyor. Ayrı bir aşamada tereyağında kuru soğanla birlikte 200 gram kıyma ya da pastırma kavruluyor ve hazırlanan madımak tencereye ekleniyor.
Daha sonra 1 su bardağı kalın bulgur, 1 tatlı kaşığı çemen, 2 diş sarımsak ile kimyon, karabiber ve kırmızıbiber ilave ediliyor. Üzerini geçecek kadar su eklenen yemek, madımak yumuşayana kadar pişiriliyor.
Tokat madımağını farklı yapan ne?
Tokat tarifinde öne çıkan ayrıntılardan biri, madımağın çemen ve bulgurla birlikte kullanılması. Tokat mutfağında çemen yalnızca kahvaltılık veya et ürünleriyle ilişkilendirilen bir malzeme değil; geleneksel sebze ve ot yemeklerinde de karşımıza çıkabiliyor.
Ancak çemenin tek başına yemeğin “lezzet sırrı” olduğu şeklinde kesin bir değerlendirme yapmak doğru olmaz. Doğrulanabilen nokta, resmî Tokat tarifinde çemenin madımak, bulgur, sarımsak ve diğer baharatlarla birlikte kullanılması.
Madımak Tokat’a özgü mü?
Madımak yalnızca Tokat’ta yetişen veya tüketilen bir bitki değil; Anadolu’nun farklı bölgelerinde de biliniyor. Tokat’ı ayıran unsur ise bitkinin yöresel mutfakta nasıl işlendiği ve hangi malzemelerle birleştirildiği.
Tokat Valiliğinin yöresel yemekler sayfasında madımak, baharda toplanan yenilebilir otlar arasında gösteriliyor. Aynı listede kuşağma, haşhaş, beydidili, dikencük, topçuekmeği, aycacuk, efelik, teke sakalı, yemlik, gazankarası ve nivik gibi başka yabani otlar da yer alıyor.
Tokat’ta “pancar” denince ne anlaşılıyor?
Tokat Valiliğinin kayıtlarında madımak ve benzeri bahar otları için yöresel olarak “pancar” ifadesinin kullanıldığı görülüyor. Buradaki kullanım botanik anlamdaki pancar bitkisinden farklı; yörede yenilebilir yabani otları kapsayan geleneksel bir adlandırma niteliğinde.
Zile’ye ilişkin resmî tanıtım kayıtlarında da madımak, baharda toplanıp tüketilen yöresel ot yemekleri arasında gösteriliyor.
Madımak ne zaman toplanıyor?
Orta Karadeniz Kalkınma Ajansının Tokat lezzetleri broşüründe madımağın mayıs ayında yetişen bir bitki olduğu belirtiliyor. Bununla birlikte iklim, rakım ve hava koşullarına bağlı olarak toplama zamanı değişebileceği için tek bir kesin hasat tarihi vermek doğru değil.
Madımak mevsiminde taze tüketilebildiği gibi kış için kurutularak da saklanabiliyor. Tokat’taki farklı aile tariflerinde et, pastırma, çemen, sarımsak ve baharatların oranları değişebilse de resmî kayıtlarda temel yapı aynı: yabani bahar otu, bulgur ve yöresel tatların aynı tencerede buluşması.