Tokat mutfağında yer alan kuru patlıcan yemeği, kurutulmuş patlıcanın kuzu eti ve bulgurla bir araya getirildiği geleneksel tariflerden biri. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Kültür Portalı’ndaki Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi kaynaklı kayda göre yemekte 6 kuru patlıcan, 500 gram kuşbaşı kuzu eti, 1 çay bardağı bulgur, 2 kuru soğan, salça, tereyağı, tuz ve pul biber kullanılıyor. Tarifi farklılaştıran önemli aşama ise patlıcanların pişirmeden önce ince şekilde hazırlanıp ipe dizilerek güneşte kurutulması.
Tokat usulü kuru patlıcan nasıl hazırlanıyor?
Resmî tarifte patlıcanların ince şekilde alaca soyulduğu ve boylamasına dört parçaya ayrıldığı belirtiliyor. Sap bölümü bütün bırakılıyor. Hazırlanan patlıcanlar, böceklenmeyi önlemek amacıyla tuzlu suya batırılıyor ve ardından ipe dizilerek güneşte kurutuluyor.
Kültür Portalı, kurutma aşamasında güneşin önemine ayrıca dikkat çekiyor. Kaynakta patlıcanların güneş görmeyen bir yerde kurutulması halinde renginin kararabileceği belirtiliyor. Bununla birlikte bu yöntemin yalnızca Tokat’a özgü olup olmadığına veya Anadolu’nun başka bölgelerindeki kurutma tekniklerinden hangi yönleriyle ayrıldığına ilişkin karşılaştırmalı bir resmî bilgi bulunmuyor.
Kuru patlıcan yemeğinde hangi malzemeler kullanılıyor?
Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi’nden aktarılan tarife göre yemek için 6 kurutulmuş patlıcan, 500 gram kuşbaşı kuzu eti, 1 çay bardağı bulgur, 2 kuru soğan, 1 yemek kaşığı salça, 1 yemek kaşığı tereyağı, 1 çay kaşığı tuz ve 1 çay kaşığı pul biber kullanılıyor. Kaynakta servis sırasında sarımsaklı yoğurt kullanılabileceği de belirtiliyor.
Malzeme listesi, yemeğin et, bulgur ve kurutulmuş sebzeyi aynı tencerede buluşturan yapısını ortaya koyuyor. İncelenen resmî kaynakta yemeğin Tokat’ın hangi ilçelerinde veya köylerinde daha yaygın hazırlandığına ilişkin ayrıca bir kayıt yer almıyor.
Kuru patlıcan yemeği nasıl pişiriliyor?
Pişirme öncesinde kurutulmuş patlıcanlar yumuşayıncaya kadar haşlanıyor. Ardından küp biçiminde doğranıyor ve iki kez soğuk suyla suyu değiştiriliyor. Bu işlemden sonra patlıcanlar ana yemeğe eklenmeye hazır hale geliyor.
Ayrı bir tencerede kuşbaşı kuzu eti çevrilerek suyunu çekmesi bekleniyor. Doğranmış kuru soğan tereyağında kavruluyor; daha sonra salça ve iki bardak su ekleniyor. Patlıcan ve bulgur da tencereye alındıktan sonra tuz ile pul biber ilave ediliyor. Kaynağa göre yemek, kapağı kapalı biçimde kısık ateşte pişiriliyor.
Tarif hangi kaynağa dayanıyor?
Kuru patlıcan yemeğinin kayıtlı tarifi Kültür Portalı’nda bulunuyor ve kaynak olarak Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Arşivi gösteriliyor. Sayfa 19 Şubat 2013 tarihinde sisteme eklenmiş, 2 Nisan 2020 tarihinde güncellenmiş.
İncelenen resmî kayıtta tarifin ilk kim tarafından derlendiği, hangi aile ya da köy geleneğinden aktarıldığı veya 2026 itibarıyla Tokat’taki güncel tüketim ve üretim yaygınlığına ilişkin veri yer almıyor. Doğrulanabilen bölüm, patlıcanın güneşte kurutulmasından kuzu eti ve bulgurla pişirilmesine kadar uzanan geleneksel hazırlık yönteminin resmî mutfak kaydında ayrıntılı biçimde korunmuş olması.