Tokat'ta bakırcılığı eşinden öğrendi: Halime Küçük'ün 30 yıllık ustalık hikâyesi

Tokat'ın kadın bakır ustalarından Halime Küçük, eşi Mehmet Küçük'ten öğrendiği mesleği yaklaşık 30 yıl boyunca sürdürerek 2023 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığından sanatçı belgesi aldı. Geleneksel bakır işleme tekniklerini kendi tasarımlarıyla birleştiren ustanın hikâyesi, 2025 yılında yayımlanan akademik araştırmayla kayıt altına alındı.

Yayınlanma
Tokat'ta bakırcılığı eşinden öğrendi: Halime Küçük'ün 30 yıllık ustalık hikâyesi

Tokat'ın geleneksel bakırcılık sanatını eşi Mehmet Küçük'ten öğrenen Halime Küçük, yaklaşık 30 yıllık emeğini ustalığa dönüştüren kadın zanaatkârlardan biri. Bakırı dövme, şekillendirme, ateşte işleme ve kalaylama gibi üretim aşamalarında deneyim kazanan Küçük, 2023 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığından sanatçı belgesi aldı. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi öğretim üyesi Muhammed Avşar'ın 21 Mart 2025 tarihinde yayımlanan akademik araştırması, Küçük'ün meslek yolculuğunu ve Tokat bakırcılığındaki yerini belgeliyor.

Geleneksel bir zanaatın aile içinde nasıl öğrenilip geliştirilebildiğini gösteren bu hikâyede, yalnızca bakır eşyanın üretimi değil, yıllar boyunca aktarılan ustalık bilgisi de öne çıkıyor. Araştırmaya göre Halime Küçük, öğrendiği teknikleri zamanla kendi tasarımlarıyla birleştirerek meslekte kendine özgü bir üretim anlayışı geliştirdi.

Halime Küçük kimdir, bakırcılığı kimden öğrendi?

Halime Küçük, Tokat'ta geleneksel bakır işleme sanatını sürdüren ve mesleği eşi Mehmet Küçük'ten öğrenen kadın zanaatkârdır. Muhammed Avşar'ın 2025 tarihli araştırmasında Küçük, Tokat'ın tek kadın bakır ustası olarak tanımlanıyor. Bu ifade araştırmanın yapıldığı döneme ait olup 2026 yılı için güncel bir zanaatkâr sayımına dayanmıyor.

Akademik çalışmaya göre Küçük'ün mesleki gelişimi, eşiyle birlikte çalışması ve bakırcılığın farklı aşamalarını uygulayarak öğrenmesiyle şekillendi. Yaklaşık 30 yıl boyunca sürdürdüğü çalışma, onu yalnızca belirli bir üretim işlemini yapan kişi olmaktan çıkarıp bakırın işlenmesinin çeşitli aşamalarında deneyim sahibi bir ustaya dönüştürdü.

Araştırmanın sözlü kaynak kayıtlarında Halime Küçük'ün 30 Kasım 2024 tarihinde 49 yaşında olduğu ve lise mezunu olduğu belirtiliyor. Ancak kesin doğum tarihi bulunmadığından bu yaş bilgisi 2026 yılına ait güncel bir veri olarak değerlendirilemiyor. Küçük'ün doğum yeri de incelenen kaynaklarda kesinleştirilmiş değil.

Tokat yazmacılığının sırrı ıhlamur ağacında: 30 ustayı buluşturan gelenekİçeriği görüntüle →

30 yıllık emeği 2023 yılında sanatçı belgesiyle tanındı

Halime Küçük, 2023 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığından sanatçı belgesi aldı. Bu bilgi, Muhammed Avşar tarafından hazırlanan ve Dil ve Edebiyat Araştırmaları dergisinde yayımlanan çalışmada yer alıyor.

Zile Kalesi'nin kayalara oyulmuş sırrı: Roma tiyatrosu ve 1876'dan kalan izİçeriği görüntüle →

Akademik araştırmada Küçük'ün yaklaşık 30 yıllık bakırcılık geçmişi, geleneksel üretim bilgisi ve kişisel tasarımları birlikte ele alınıyor. Sanatçı belgesi, mesleğin uzun yıllar boyunca sürdürülmesiyle bağlantılı önemli bir gelişme olarak aktarılıyor.

Bununla birlikte belgenin düzenlendiği kesin gün, belge numarası ve tam resmî adı araştırmanın erişilen bilgilerinde belirtilmiyor. Küçük'ün mesleğe başladığı kesin yıl da bilinmediğinden ustalık süresini belirli bir başlangıç tarihine bağlamak mümkün değil.

Bakırın ateşten kalaya uzanan yolculuğu

Geleneksel bakırcılık, tek bir işlemden oluşmuyor. Bakırın hazırlanması, dövülerek biçimlendirilmesi, ısıyla işlenmesi ve kalaylanması gibi farklı aşamalar, ayrı beceriler gerektiriyor.

Muhammed Avşar'ın araştırmasına göre Halime Küçük; bakırın işlenmesi, dövülmesi, toplanması, harlanması ve kalaylanması gibi temel üretim işlemlerini gerçekleştirebiliyor. Bu çeşitlilik, ustanın üretimin farklı aşamalarına ilişkin bilgi ve deneyimini ortaya koyuyor.

Niksar'da üç noktada çalışma: İki mahallede yol, Çanakçı Deresi'nde temizlikİçeriği görüntüle →

Dövme işlemi bakırın biçimlendirilmesini sağlarken harlama, işleme sürecinde ateş ve ısıdan yararlanılan aşamalarla ilişkili. Kalaylama ise bakır eşyanın yüzeyinin işlenmesinde kullanılan geleneksel yöntemlerden biri.

Küçük'ün mesleki hikâyesini farklılaştıran noktalardan biri, öğrendiği yöntemlerle yetinmeyip bunları kendi tasarımlarıyla geliştirmesi. Akademik çalışmada bu özellik, ustanın bakırcılık geleneğine kişisel katkısı olarak değerlendiriliyor.

Tokat'ta bakırcılığın geçmişi yüzyıllar öncesine uzanıyor

Halime Küçük'ün ustalığını sürdürdüğü Tokat, geçmişte Anadolu'nun önemli bakır işleme merkezlerinden biriydi. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün el sanatları kayıtları, şehirdeki bakırcılık geleneğinin Osmanlı döneminde güçlü bir üretim ve ticaret alanına dönüştüğünü gösteriyor.

Resmî kültür kayıtlarına göre 16. yüzyılda Küre madenlerinden temin edilen bakır, Tokat'taki atölyelerde işleniyordu. Üretilen eşyalar, şehrin ticaret yolları üzerindeki konumunun da etkisiyle farklı bölgelere ulaştırılıyordu.

Niksar Pazartesi Pazarı pazar günü de kuruluyor: Tezgâhlarda neler var?İçeriği görüntüle →

Tokatlı kazancıların bakır temin etmek için madenlere gittiğini gösteren 1568 tarihli fermana ilişkin arşiv bilgisi de bu ticari ilişkinin tarihsel izlerinden biri olarak aktarılıyor.

1828 yılına ait Tokat şeriyye sicillerinde 33 bakırcı, 55 kazancı, 7 dökmeci ve 14 kalaycı esnafının kayıtlı olduğu belirtiliyor. Bu rakamlar, bakır üretiminin farklı uzmanlık alanlarından oluştuğunu gösteren tarihsel veriler. Günümüzdeki esnaf sayısını ifade etmiyor.

Tokat'ın bakır ibrikleri neden farklı?

Tokat bakırcılığının geleneksel ürünleri arasında ibrik, hamam tası, bakraç ve kazan bulunuyor. Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün açıklamasında özellikle ibriklerin biçimsel özelliklerine dikkat çekiliyor.

Tokat'ta üretilen bazı ibrikler, gövde ve kapak tasarımları bakımından başka bölgelerdeki örneklerden ayrılıyor. Basık kapağı bir hoca sarığını andıran örnekler, bu nedenle Hoca İbriği adıyla anılıyor.

Bu ürünler, şehrin genel bakırcılık geleneğinde yer alan tarihsel örneklerdir. Halime Küçük'ün günümüzde bu eşyaların tamamını ürettiğine veya satışa sunduğuna ilişkin ayrıca doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor.

Bununla birlikte bu çeşitlilik, Tokat'ta bakırcılığın yalnızca mutfak eşyası üretimiyle sınırlı olmadığını, farklı kullanım alanlarına ve biçimlere sahip bir el sanatı olduğunu gösteriyor.

Bir kadın ustanın hikâyesi akademik araştırmaya nasıl konu oldu?

Halime Küçük'ün mesleki geçmişi, Muhammed Avşar'ın Kültürel Miras Olarak Tokat'ta Bakırcılık ve Gelenekte Bir Kadın Usta: Halime Küçük başlıklı makalesiyle bilimsel olarak kayıt altına alındı.

Çalışma, Dil ve Edebiyat Araştırmaları dergisinin 31. sayısında, 21 Mart 2025 tarihinde yayımlandı. Araştırma kapsamında Halime Küçük ve Mehmet Küçük ile görüşmeler yapıldı, üretim ortamındaki uygulamalar gözlemlendi ve elde edilen bilgiler tarihsel kaynaklarla birlikte değerlendirildi.

Bu yöntemle yalnızca ortaya çıkan bakır ürünleri değil, ustalık bilgisinin öğrenilme ve uygulanma biçimi de araştırıldı. Kadın bir zanaatkârın geleneksel bakırcılık içindeki deneyimi, Tokat'ın kültürel mirasına ilişkin akademik kayıtların parçası hâline geldi.

Çalışmanın saha bilgileri 2024 yılına, yayımlanması ise 2025 yılına dayanıyor. Halime Küçük'ün Ekim 2026 itibarıyla atölyesindeki çalışma düzeni, yeni üretimleri veya yanında yetiştirdiği çırak sayısı hakkında ayrıca doğrulanmış güncel bilgi bulunmuyor.

Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kayıtları, geçmişte geniş bir üretim alanına sahip olan bakırcılığın artık az sayıda atölyede sürdürüldüğünü ortaya koyuyor. Halime Küçük'ün akademik araştırmaya konu olan yaklaşık 30 yıllık ustalığı ise bu köklü geleneğin üretim teknikleriyle birlikte insan hikâyelerinin de belgelenmesine katkı sağlıyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.