Tokat'ta 1250 yılından kalan Selçuklu mirası: Hıdırlık Köprüsü'nün sırları

Tokat'ta Yeşilırmak üzerinde bulunan Hıdırlık Köprüsü, 1250 yılına tarihlenen Selçuklu eserlerinden biri. Tarihî kitabesi, taş mimarisi ve restorasyon sırasında ortaya çıkarılan özgün döşemesiyle dikkat çeken köprünün uzunluğu ve kemer sayısı hakkında resmî kaynaklarda farklı bilgiler yer alıyor.

Yayınlanma
Tokat'ta 1250 yılından kalan Selçuklu mirası: Hıdırlık Köprüsü'nün sırları

Tokat'ta Yeşilırmak üzerinde yükselen Hıdırlık Köprüsü, 1250 yılında inşa edilmiş Anadolu Selçuklu dönemi eserlerinden biri. Yeşilırmak Köprüsü adıyla da bilinen tarihî yapı, üzerindeki kitabesi, kesme taş mimarisi ve geçmişte Karadeniz'i Orta Anadolu'ya bağlayan ulaşım güzergâhındaki konumuyla dikkat çekiyor. Karayolları Genel Müdürlüğünün kayıtlarına göre 2020 yılında başlatılan restorasyon çalışmalarında köprünün özgün döşemesi ortaya çıkarıldı, ayaklarında daha önce görünmeyen tonozlu odacıklar tespit edildi.

Tokat şehir merkezinin kuzeyinde, Eski Turhal Yolu üzerinde bulunan köprüye ilişkin resmî kayıtlarda dikkat çekici ayrıntılar bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtımında yapının uzunluğu 151 metre olarak belirtilirken Karayolları Genel Müdürlüğü aynı ölçüyü 117 metre olarak veriyor. Köprünün mimari tanımında da kaynaklar arasında farklılıklar yer alıyor.

Hıdırlık Köprüsü ne zaman ve kim tarafından yaptırıldı?

Tokat Hıdırlık Köprüsü, resmî kültür envanterine göre 1250 yılında, Anadolu Selçuklu Devleti döneminde yaptırıldı. Köprünün inşa tarihini belirleyen en önemli tarihî kaynaklardan biri, yapı üzerinde bulunan kitabesi.

Kültür ve Turizm Bakanlığının kültür envanterinde yaptıran kişinin adı Hamid bin Ebu'l Kasım bin Ali el-Tusî olarak geçiyor. Karayolları Genel Müdürlüğü ise aynı tarihî kişiyi Pervane Seyfeddin Hamit adıyla anıyor.

Kültür envanteri, yapıyı II. İzzeddin Keykavus, Rükneddin Kılıçarslan ve Alaeddin Keykubad'ın ortak hükümdarlığı dönemine tarihlendiriyor. Karayolları Genel Müdürlüğünün proje açıklamasında ise Alaeddin Keykubat dönemine vurgu yapılıyor.

Bu bilgiler köprünün 1250 yılına ait olduğunu desteklese de inşaatın kesin başlangıç ve tamamlanma günleri kaynaklarda belirtilmiyor.

Tokat kömesinin sırrı üzüm şırasında: Cevizler neden 3 kez batırılıyor?İçeriği görüntüle →

Hıdırlık Köprüsü'nün kitabesinde ne var?

Hıdırlık Köprüsü'nün tarihî kitabesi, yapının Selçuklu dönemindeki inşa tarihi ve yaptıran kişi hakkında bilgi veren özgün belgelerden biri. Karayolları Genel Müdürlüğü, kitabenin köprünün orta ayağındaki kitabe köşkünde bulunduğunu belirtiyor.

Kurumun açıklamasına göre kitabede Selçuklu sülüsü olarak bilinen yazı türü kullanılmış. Kültür ve Turizm Bakanlığının ayrıntılı envanter kaydında ise köprünün batı yönündeki kitabe köşkünde beş satırlık bir kitabe ile bunun altında ikinci bir kitabe bulunduğu anlatılıyor.

Bu yazılı belgeler, köprünün yalnızca mimari özellikleriyle değil, tarihî kimliğini açıklayan özgün kayıtlarıyla da önem taşıdığını gösteriyor.

Köprünün üç Selçuklu hükümdarı arasındaki anlaşmazlığı sona erdirmek amacıyla yaptırıldığına ilişkin anlatımlar bulunsa da incelenen resmî kayıtlar bu amacı kesin olarak doğrulamıyor. Belgelenen temel bilgiler, yapının inşa dönemi, tarihi ve yaptıran kişinin kimliği.

Hıdırlık Köprüsü kaç metre uzunluğunda?

Köprünün uzunluğu konusunda iki resmî kurum farklı ölçüler veriyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Türkiye Kültür Portalı'ndaki gezilecek yerler kaydında uzunluk 151 metre, genişlik 7 metre olarak belirtiliyor.

Karayolları Genel Müdürlüğünün restorasyon projesi açıklamasında ise Hıdırlık Köprüsü'nün uzunluğu 117 metre, genişliği 6,90 metre olarak kaydedilmiş.

Her iki kayıtta da aynı tarihî yapı anlatılıyor. Ancak ölçümler arasındaki farkın nedenine ilişkin bir açıklama bulunmuyor. Bu nedenle köprünün uzunluğu için tek bir rakamın bütün resmî kaynaklarda kabul edildiğini söylemek mümkün değil.

Hıdırlık Köprüsü kaç kemerli?

Hıdırlık Köprüsü, bazı resmî kayıtlarda beş kemerli olarak tanımlanırken ayrıntılı mimari envanterde beş ayak üzerine oturan dört sivri kemer gözlü bir yapı olarak anlatılıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının gezilecek yerler sayfası ile Karayolları Genel Müdürlüğünün proje açıklamasında beş kemer ifadesi kullanılıyor. Bakanlığın ayrıntılı kültür envanteri ve Anadolu Selçuklu Mimarisi veri tabanında ise beş ayak ve dört kemer gözü bilgisi bulunuyor.

Köprünün kesme taş malzemeyle inşa edildiği konusunda kaynaklar örtüşüyor. Kültür envanterine göre yapının doğu yönündeki ayaklarında üçgen biçimli selyaranlar, batı yönünde ise yarım yuvarlak formlu topuklar yer alıyor.

Aynı kayıtta köprünün iki yanındaki korkulukların yaklaşık 50 santimetre yüksekliğinde olduğu belirtiliyor. Bunlar, yapının tarihî mühendislik ve mimari özelliklerini ortaya koyan ayrıntılar arasında bulunuyor.

Restorasyonda köprünün altında ne bulundu?

Karayolları Genel Müdürlüğüne göre 2020 yılında başlatılan restorasyon çalışmalarında Hıdırlık Köprüsü'nün özgün taş döşemesi açığa çıkarıldı ve köprü ayaklarında tonozlu hafifletme odacıkları tespit edildi.

Tokat keşkeğinin lezzet sırrı çemende: 4-5 saatlik geleneksel tarifİçeriği görüntüle →

Bu bulgular, yapının zaman içinde üzeri kapanan mimari bölümlerinin yeniden incelenmesine imkân sağladı. Kurum, restorasyon uygulama çalışmalarının tamamlandığını bildiriyor ancak kesin tamamlanma tarihini belirtmiyor.

14 Temmuz 2021 tarihinde Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının yerel basın arşivinde yayımlanan bir haberde, restorasyon sırasında köprü üzerindeki asfalt ve dolgu tabakasının kaldırıldığı, tarihî taşların ortaya çıkarıldığı ve temizlenen kitabenin yerine yerleştirildiği aktarılmıştı.

Karayolları Genel Müdürlüğünün resmî açıklaması özgün döşeme ile hafifletme odacıklarının ortaya çıkarılmasını doğruluyor. Ancak restorasyonun bütün teknik ölçüleri ve uygulama ayrıntıları kurumun proje özetinde bulunmuyor.

Hıdırlık Köprüsü geçmişte hangi yolu birbirine bağlıyordu?

Kültür ve Turizm Bakanlığının envanterine göre Hıdırlık Köprüsü, geçmişte Karadeniz'i Tokat üzerinden Orta Anadolu'ya bağlayan menzil yolu üzerinde yer alıyordu.

Tokat'ta 875 yıllık mimari sır: Yağıbasan Medresesi'nin kubbesi neden açık?İçeriği görüntüle →

Yeşilırmak üzerindeki konumu, köprünün tarihî ulaşım güzergâhındaki yerini açıklıyor. Tokat'ın kuzeyinde bulunan yapı, resmî turizm tanıtımlarında Eski Turhal Yolu üzerinde gösteriliyor.

Kültür Portalı'nın ulaşım açıklamasında köprünün Tokat terminalinin karşı yönünde görülebildiği belirtiliyor. Böylece eser, kent merkezindeki tarihî yapıların yanı sıra Yeşilırmak çevresini tanımak isteyenler için de önemli bir kültür varlığı olarak öne çıkıyor.

Bununla birlikte tarihî menzil yolunun günümüzde aynı güzergâh ve işleve sahip olduğu yönünde güncel bir bilgi bulunmuyor.

Hıdırlık Köprüsü bugün kullanılıyor mu?

Kültür ve Turizm Bakanlığının 2021 yılında güncellenen tanıtımında Hıdırlık Köprüsü'nün kullanılmaya devam ettiği belirtiliyor. Ancak 2026 yılı itibarıyla güncel yaya ve motorlu taşıt trafiği düzeni ayrıca doğrulanmış değil.

Tokat'ta 8 Ekim hava durumu: Öğle saatlerinde 22 derece, akşam serinlik varİçeriği görüntüle →

Daha eski haberlerde köprünün 2013 yılında araç trafiğine kapatıldığı ve yayaların kullanımına bırakıldığı aktarılıyor. Buna karşılık bu düzenlemenin 2026 yılında da aynı biçimde sürdüğünü gösteren güncel bir resmî trafik kararı araştırılan kaynaklarda bulunmuyor.

Turhal'ın 12 köyünde altyapı çalışması: Su arızaları giderildi, yollar düzenlendiİçeriği görüntüle →

Kültür envanterine göre Hıdırlık Köprüsü, 14 Nisan 1978 tarihli ve 1054 sayılı kararla tescil edilmiş tarihî bir yapı. Bu tarih, köprünün inşa edildiği veya restorasyona alındığı yılı değil, kültür varlığı olarak kayıt altına alınmasını ifade ediyor.

1250 yılına tarihlenen Selçuklu mirasının mimari özellikleri ve restorasyon geçmişi resmî kayıtlarda yer alırken köprünün güncel geçiş koşulları için ilgili kurumların ulaşım duyurularının esas alınması gerekiyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.