Tokat bakla dolmasının sırrı 4 saatlik pişirmede: Bohça gibi sarılıyor

Tokat mutfağının geleneksel bakla dolması, kuru iç bakla ve yarma-bulgur karışımının asma yaprağına bohça şeklinde sarılmasıyla hazırlanıyor. Resmî tariflerde 3-4 saat kısık ateşte pişirilen yemeğe isteğe bağlı kaburga eti veya pastırma ekleniyor; tereyağlı, soğanlı ve salçalı sos ise son aşamada kullanılıyor.

Yayınlanma
Tokat bakla dolmasının sırrı 4 saatlik pişirmede: Bohça gibi sarılıyor

Tokat mutfağının geleneksel yemeklerinden bakla dolması, kuru iç bakla ile yarma ve ince bulgur karışımının asma yapraklarına bohça şeklinde sarılmasıyla hazırlanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kültür Portalı'ndaki yöresel tarifte dolmaların yaklaşık 3-4 saat kısık ateşte pişirilmesi öneriliyor. Yemeğin dikkat çeken diğer ayrıntıları ise tencerenin tabanına isteğe bağlı olarak kaburga eti veya pastırma yerleştirilmesi ve tereyağlı sosun pişirmenin son aşamasında eklenmesi.

Niksar'da 6 ayrı noktada çalışma sürüyor: Hangi cadde ve mahallelerde?İçeriği görüntüle →

Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün kayıtlarına dayanan tarif, 19 Şubat 2013 tarihinde yayımlandı ve 8 Ekim 2025'te güncellendi. Tokat Belediyesinin 5 Şubat 2026 tarihli gastronomi kaydında da benzer hazırlama yöntemi anlatılıyor. Her iki kaynak, bakla dolmasının temel malzemelerini ve geleneksel pişirme adımlarını ortaya koyuyor.

Tokat bakla dolması neden 4 saat pişiriliyor?

Resmî yöresel tariflere göre Tokat bakla dolması, yaklaşık 3-4 saat boyunca kısık ateşte pişiriliyor. Bu süre, kuru bakla ve tahıl içeren harcın asma yaprağı içinde uzun süreli pişirilmesini öngören geleneksel yöntemin bir parçası.

Tarifte dolmalar tencereye dizildikten sonra üzerlerine sıcak su ekleniyor. Tencerenin kapağı kapatılıyor ve yemek kısık ateşte pişmeye bırakılıyor. Uzun pişirme süreci, kuru bakla ve tahıl karışımının hazırlanışında öne çıkan aşamalardan biri.

Ancak Kültür Portalı ve belediye kayıtlarında, dört saatlik sürenin bilimsel olarak neden gerekli olduğuna ilişkin deneysel bir açıklama bulunmuyor. Bu nedenle her tencerede ve her pişirme koşulunda tam dört saat gerektiği söylenemiyor.

Tokat'ta 1250 yılından kalan Selçuklu mirası: Hıdırlık Köprüsü'nün sırlarıİçeriği görüntüle →

Tokat Belediyesinin tarif sayfasında ayrıca dikkat çekici bir süre farklılığı var. Hazırlanış bölümünde 3-4 saatlik pişirme anlatılırken sayfanın süre bilgisi alanında 45 dakika yazıyor. Kültür Portalı'nın tarifiyle örtüşen geleneksel pişirme anlatımı ise 3-4 saatlik yöntemi destekliyor.

Bakla dolmasının iç harcında hangi malzemeler var?

Kültür Portalı'nın Tokat bakla dolması tarifinde 3 su bardağı kuru iç bakla ile 1 su bardağı dolma içi kullanılıyor. Dolma içi, yöre mutfağında kırık yarma ve ince bulgur karışımı olarak tanımlanıyor.

Tarifte iç harç için ayrıca 2 kuru soğan, yarım demet maydanoz, yarım demet dereotu, 1 çorba kaşığı reyhan, 2 yemek kaşığı salça, kırmızıbiber, karabiber ve tuz bulunuyor.

Yemeğin önemli özelliklerinden biri, iç harcın yalnızca pirinçle hazırlanan alışılmış dolmalardan farklı olması. Kuru iç bakla, yarma ve bulgur karışımı tarifin merkezinde yer alıyor.

Kültür Portalı, yöresel dolma içinin bulunamaması durumunda pilavlık bulgur kullanılabileceğini de belirtiyor. Bununla birlikte farklı bulgur çeşitlerinin aynı pişirme süresinde aynı sonucu vereceğine ilişkin ayrı bir ölçüm paylaşılmıyor.

Baklalar yaprağa sarılmadan önce nasıl hazırlanıyor?

Tokat bakla dolması yapılırken kuru iç baklalar önce ılık suda bekletiliyor, ardından kabukları çıkarılıp doğranıyor.

Kültür Portalı'nın hazırlanışına göre baklalar ortadan ikiye kesildikten sonra kabuklarından ayrılıyor. Daha sonra küçük parçalara doğranarak iç harcın diğer malzemeleriyle buluşturuluyor.

Tokat kömesinin sırrı üzüm şırasında: Cevizler neden 3 kez batırılıyor?İçeriği görüntüle →

Soğan, maydanoz ve dereotu ince şekilde kıyılıyor. Baklalar; dolma içi, salça, reyhan ve baharatlarla karıştırılıyor. Hazırlanan karışıma yaklaşık bir kase su eklenerek sarma aşamasına geçiliyor.

Kaynakta baklanın ılık suda ne kadar bekletilmesi gerektiği kesin olarak belirtilmiyor. Dolayısıyla bir gece önceden ıslatmanın bu tarif için zorunlu bir kural olduğu söylenemiyor.

Tokat bakla dolması neden bohça şeklinde sarılıyor?

Tokat bakla dolmasının resmî tarifinde iç harç, asma yaprağının ortasına konularak bohça biçiminde kapatılıyor. Bu yöntem, yemeğin dikkat çeken hazırlama özelliklerinden biri.

İnce ve uzun sarma biçimi yerine yaprağın kenarları harcın üzerine kapatılıyor. Böylece bakla ve tahıldan oluşan iç malzeme yaprağın içinde toplanıyor.

Kültür Portalı'ndaki tarifte bohçaların belirli bir ölçüde hazırlanması gerektiğine ilişkin standart verilmediğinden her dolmanın aynı boyutta olması zorunlu bir özellik olarak gösterilemiyor.

Bakla dolmasının altına neden kaburga eti veya pastırma konuluyor?

Tokat bakla dolması hazırlanırken tencerenin tabanına isteğe bağlı olarak kemikli kaburga eti veya pastırma yerleştirilebiliyor.

Kültür Portalı'nın tarifinde kemikli et kullanımı zorunlu tutulmuyor. Yemeği bu şekilde hazırlamak isteyenler için tencerenin dibine kaburga eti konulabileceği belirtiliyor. Pastırma da alternatif olarak gösteriliyor.

Bu ayrıntı, yöresel yemeğin farklı malzeme tercihleriyle hazırlanabildiğini ortaya koyuyor. Ancak bütün Tokat evlerinde mutlaka kaburga eti veya pastırma kullanıldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Et tercihinden sonra bohça şeklinde sarılan dolmalar tencereye diziliyor ve üzerine sıcak su eklenerek uzun süreli pişirme aşamasına geçiliyor.

Tokat keşkeğinin lezzet sırrı çemende: 4-5 saatlik geleneksel tarifİçeriği görüntüle →

Tereyağlı sos ne zaman ekleniyor?

Tokat bakla dolmasının soğanlı, salçalı ve tereyağlı sosu pişirme işleminin sonuna doğru hazırlanıp dolmaların üzerine ekleniyor.

Kültür Portalı'nın tarifine göre sos için 3 kuru soğan, 2 yemek kaşığı salça ve 5 yemek kaşığı tereyağı kullanılıyor.

Önce soğanlar tereyağında kavruluyor, ardından salça eklenerek sos hazırlanıyor. Hazırlanan karışım pişmiş dolmaların üzerine gezdiriliyor.

Tokat'ta 875 yıllık mimari sır: Yağıbasan Medresesi'nin kubbesi neden açık?İçeriği görüntüle →

Yemek, sos eklendikten sonra bir iki taşım daha kaynatılıyor ve sıcak olarak servis ediliyor. Böylece sosun hazırlanışı, saatler süren ana pişirme işleminden ayrı bir son aşama oluşturuyor.

Tokat bakla dolmasının tarifi her yerde aynı mı?

Kültür Portalı ve Tokat Belediyesinin yayımladığı tarifler temel hazırlama yöntemi bakımından örtüşse de kullanılan yeşillik ve baharatlarda bazı farklılıklar bulunuyor.

Kültür Portalı'nın malzeme listesinde maydanoz ve dereotu birlikte yer alıyor. Belediye tarifinde ise dereotu ve reyhan bulunurken kimyon da kullanılıyor; maydanoz ana malzeme listesinde belirtilmiyor.

Bu farklılıklar, resmî kayıtlarda dahi yemeğin hazırlanışına ilişkin birden fazla malzeme tercihinin bulunduğunu gösteriyor. Ancak hangi tarifin daha yaygın kullanıldığına ilişkin karşılaştırmalı bir araştırma sunulmuyor.

Resmî mutfak kayıtlarında öne çıkan ortak yöntem; kuru iç baklanın hazırlanması, yarma ve bulgurla karıştırılması, asma yaprağına bohça biçiminde sarılması ve kısık ateşte uzun süre pişirilmesi. Kaburga eti veya pastırma tercihi ile son aşamada eklenen tereyağlı sos da Tokat bakla dolmasının geleneksel hazırlanışında anlatılan ayrıntılar arasında yer alıyor.

Aşağı kaydırdıkça sonraki haber otomatik yüklenecek.